". . . Walipofika Antiokia, walizungumza na Wayunani "
Ubatizo wa Kornelio, ulikuwa ni mfano wa mamlaka ya Mungu; mlango wa imani ulikuwa umefunguliwa kwa Mataifa. Ilikuwa hakika kwamba wengine wangefuata; Petro alisema, "Katika kila taifa mtu amchaye na kutenda haki, anakubaliwa naye" (10:35). Katika somo hili tunaona jinsi eklesia ya kwanza yenye watu wengi wa Mataifa ilivyoanzishwa Antiokia huko Siria. Pia, tunaona jinsi Paulo alivyoanza kuchukua jukumu kubwa zaidi kwa kuletwa katika kazi huko. Antiokia ikawa kitovu muhimu na ilikuwa msingi ambao injili ilienezwa miongoni mwa Mataifa. Lengo letu katika somo hili ni kuona mkono wenye kivuli wa Mwenyezi Mungu ukitimiza mapenzi Yake katika wito wa Mataifa.
Matendo 11:19-30
ANTIOKIA: RUMI NDOGO YA MASHARIKI.
Antiokia ulikuwa ni mji mkubwa wenye watu wapatao nusu milioni na uliwekwa kwenye orodha kama mji wa tatu katika Milki, baada ya Roma na Alekzandria. Ulikuwa ni mji mkuu wa Mashariki na balozi mkuu wa Kirumi wa jimbo la Siria aliishi katika jiji hili zuri. Lakini, umuhimu wake kwetu upo katika ukweli kwamba kutoka mji huu injili iliwafikia Mataifa. Safari tatu za umishonari za Paulo zilianza kutoka mji huu. Mahubiri yalianza Yerusalemu na hatimaye yakafika Roma, lakini mji wa Antiokia ulikuwa ni daraja ambalo Injili ilipitia kutoka mji mkuu wa Wayahudi hadi mji mkuu wa Mataifa.
Kijiografia, mji wa Antiokia ulifaa kwa jukumu hili. Mji huu ulikuwa kwenye kona ya kaskazini-magharibi mwa Bahari ya Mediterania, kwenye makutano ya ardhi ya Palestina na Uturuki. Ingawa ulikuwa kilomita 25 ndani ya nchi kavu, uliunganishwa na bahari na Mto Orontes; hivyo, ulihusiana na biashara. Orontes maridadi unapita katika bonde linalogawanya milima ya Taurusi kaskazini na safu ya Lebanoni kusini. Kupitia korongo hili, kulipita biashara kubwa na miji mikubwa ya Mediterania.
Idadi ya watu wake ilikuwa kwa kasi. Idadi kubwa ya watu walikuwa Wasiria lakini Wagiriki walikuwa wametawala Siria kwa karne mbili, na walikuwa wameikandamiza lugha na utamaduni wao katika jiji hilo na wengi walikuwa wamehamia kuishi huko. Warumi walikuwepo pamoja na mabwana watawala. Hatimaye kulikuwa na sekta kubwa na yenye ushawishi ya Kiyahudi, iliyowekwa hapo awali na Seleucus, na sasa ikihusika katika biashara yenye faida kubwa ya jiji hilo.
Katika dini, jiji hilo lilikuwa limechanganyika. Mbali na miungu ya kipagani ya Ugiriki na Roma, kulikuwa na wanajimu wa Wakaldayo na wachawi wa Kiyahudi. Dini nyingi zilikuwa zisizo za maadili, hasa zile zilizohusishwa na Artemisi na Apollo katikati ya Daphne.
Kwa rangi zake, dini, ukosefu wa maadili, utajiri na kutafuta anasa, mji wa Antiokia ulionyesha maisha ya Roma magharibi. Katikati ya haya yote, jamii kubwa ya Wayahudi ilidumisha kujitenga kwake, ikiendesha maisha yake karibu na masinagogi. Ingawa ilibaguliwa na Wagiriki kwa sababu ya upendeleo wao wa kidini na kujitenga, Wayahudi walivumiliwa kwa sababu kipaji chao cha kiuchumi kilileta ustawi katika eneo hilo. Waliounganishwa na ibada ya sinagogi walikuwa waongofu wengi ambao walikuwa wameongoka na kuwa Wayahudi (linganisha 13:43, 50; 16:13; 17:4). Hapa Antiokia ndiyo palipokuwa na kitanda bora cha kupanda Injili. Ndani ya eklesia huko Antiokia kulikuwa na matatizo mengi makubwa ambayo mtume Paulo angekabiliana nayo katika huduma yake katika nchi za Mataifa. Hapa Wayahudi na Mataifa walikusanywa pamoja kama kitu kimoja katika Kristo, licha ya tofauti zao.
KUWAHUBIRIA MATAIFA (Matendo 11:19-21).
Mateso makubwa ya kanisa la Yerusalemu yaliyofuatia kupigwa mawe kwa Stefano yalisababisha kuenea kwa Neno: "wale waliotawanyika walikwenda kila mahali wakihubiri Neno" (8:4). Mahubiri haya yalienea hadi kaskazini hadi Foinike (yaani Tiro na Sidoni, linganisha 21:2-7), kuvuka maji hadi Kupro na hata kaskazini zaidi hadi Antiokia. Miongoni mwa wahubiri hawa walikuwa wanaume wa kisiwa cha Kupro (4:36) na wa mji wa pwani ya kaskazini mwa Afrika, Kurene (Mt. 27:32). Wanaume hawa walianzisha msingi mpya kwa sababu hawakuzungumza na Wayahudi tu (mstari wa 19) bali pia na Wagiriki (mstari wa 20 RV). Idhini ya Mungu ilionekana wazi kwa wanaume na wanawake walioitikia kwa idadi kubwa, wakiacha jamii duni ya Antiokia na kumgeukia Bwana: "mkono wa Bwana ulikuwa pamoja nao". Kanisa hili jipya lilikuwa tofauti kwa kuwa lilikuwa na watu wengi wa Mataifa.
BARNABAS ATUMWA KUTOKA YERUSALEMU (Matendo 11:22-24).
Tunaweza kufikiria jinsi habari za mambo ya Antiokia zilivyopokelewa na ndugu huko Yerusalemu (11:1). Kama walivyowatuma Petro na Yohana kwenda Samaria kukadiria kazi huko, ndivyo sasa walivyomtuma Barnaba kukagua hali huko Antiokia (linganisha 8:14). Kuchaguliwa kwa Barnaba pekee kunaonyesha kwamba walikuwa wamekubali wito wa Mataifa (linganisha 10:45; 11:18). Fadhila zake zimeorodheshwa katika mstari wa 24, na alijulikana na mitume kwa sifa zake za kuleta amani, kwani walimwita "mwana wa faraja" (4:36). Alikuwa amemleta Sauli kwa mitume wakati sehemu kubwa ya wanafunzi ilipomchukia (9:26, 27). Ukubwa wa moyo wake na uaminifu wake kwa ukweli vilikuwa sifa zinazohitajika Antiokia wakati huo. Barnaba alishuhudia imani, tumaini na upendo wa ndugu wapya, ambao walikuwa ni Wamataifa. Aliona shauku yao isiyo na unafiki, mtindo wao wa maisha uliobadilika na ushiriki muhimu katika mambo ya kanisa. Neema ya Mungu ilikuwa wazi pamoja na watu hawa wa Mataifa. Uzoefu wote ulileta furaha moyoni mwa Barnaba na aliunga mkono kazi hiyo kwa bidii kubwa. Akielewa sababu zinazoweza kusababisha mgawanyiko katika kanisa lililoundwa na Wayahudi na Mataifa, aliwahimiza kwa busara "kwamba kwa kusudi la moyo washikamane na Bwana" (11:23).
BARNABASI AMLETA SAULI KAZINI (Matendo 11:25-26).
Wengi zaidi walibatizwa katika Bwana Yesu Kristo huku Barnaba akiendelea Antiokia. Waongofu wengi wapya waliweka shinikizo kubwa kwa Barnaba na wengine; ilibidi wahubiri Neno na kulijenga eklesia kubwa, lakini changa. Alijua kuhusu wito wa Mungu wa Sauli na jinsi alivyochaguliwa na Mungu kubeba jina Lake kwa Mataifa (9:15, 27). Barnaba aliweza kuona kwamba Antiokia ilikuwa inahitaji mtu mwenye sifa kama za Sauli. Kwa hiyo, Barnaba alimtambulisha Sauli kwa kazi huko Antiokia. Kwa mwaka mzima walifanya kazi kwa bidii pamoja na watu wengi zaidi walifundishwa Kweli.
WANAITWA "WAKRISTO" KWANZA KATIKA ANTIOKIA (Matendo 11:26).
Ukubwa wa eklesia huko Antiokia ulivutia umakini wa watu wa Antiokia. Jiji hilo lilijulikana kwa majina yake ya utani na hivi karibuni walibuni jina la mwili huu mpya, yaani "Wakristo". Ni muhimu kutambua kwamba wanafunzi hawakutafuta jina hili kwa ajili yao wenyewe. Katika Matendo ya Mitume, kama ilivyo katika Nyaraka, tunaona maneno "ndugu", "wanafunzi", "waamini", "watakatifu" yakitumika ndani ya Mwili (k.m. Matendo 5:14; 9:26, 32; Warumi 15:25; Wakolosai 1:2). Tunaweza kuwa na uhakika kabisa kwamba neno hilo halikutoka katika jamii ya Wayahudi; "Kristo" ni sawa na "Masihi" kwa Kigiriki, ambalo hawangekubali kuwa ni Yesu wa Nazareti. Neno la Kiyahudi lilikuwa "dhehebu la Wanazareti" (Matendo 24:5), kwani, kama walivyofundisha, "hakuna jambo jema linalotoka Nazareti" (Yoh. 1:46). Katika matukio mengine mawili ambapo jina hilo linapatikana katika Agano Jipya linatumiwa na wale wasio na Mwili, na linahusishwa na mateso na dhihaka. Katika Matendo 26:28 Agripa anamdhihaki Paulo kwa maneno, "... kwa ushawishi mdogo tu ungependa kunifanya Mkristo" (RV), Petro anazungumzia "kuteseka kama Mkristo", na anawasihi watakatifu wasione haya katika hali kama hiyo (1 Pet. 4:16).
MKUSANYIKO KWA AJILI YA WATAKATIFU MASIKINI WA YERUSALEMU (Matendo 11:27-30).
Kuendelea kwa shauku ya Yerusalemu katika kinara kipya cha taa kunaonyeshwa zaidi na manabii wao wakishuka kwenda jiji la Antiokia. Mmoja wao aliitwa Agabo (tazama pia 21:10), na alitabiri kwamba njaa kubwa ingekuja juu ya Milki ya Kirumi (mstari wa 28). Eklesia nzima ilisukumwa na ilikuwa na wasiwasi kuhusu ustawi wa "ndugu" zao maskini zaidi (na kumbuka mabadiliko makubwa kutoka kwa "wanafunzi") huko Yudea. Yerusalemu ilikuwa imeshuka kiuchumi kwani ilikuwa nje ya njia za biashara, katika nchi ya milima isiyofikika. Ugumu wa ndugu huko Yudea unadokezwa katika vifungu vingine kadhaa (yaani Matendo 6:1; 24:17; Wagalatia 2:10; Warumi 15:27). Kwa hiyo, wale waliokuwa Antiokia walichangia kila mtu kulingana na uwezo wake, kwa mchango wa ustawi ambao Barnaba na Sauli waliupeleka kwa wazee huko Yerusalemu. Kwa Sauli, dhana hii ilimpa fursa nzuri. Alipofika, mitume walijadiliana naye kuhusu jukumu lake katika kuwahubiria Mataifa huku Petro akiwahudumia Wayahudi. Pia, walimtafuta awakumbuke masikini wa Yerusalemu: "hilo ambalo mimi pia nilikuwa na hamu ya kufanya", aliandika (Wagalatia 2:7-10). Kwa nini alikuwa na hamu sana? Anaelezea hili katika Warumi 15:25-32: ikiwa makanisa ya Mataifa yangeweza kusukumwa kusaidia katika vitu vya kimwili, basi ilikuwa ushahidi kwa ndugu zao Wayahudi wa upendo wao katika Kweli. Mbali na hili, Mataifa walikuwa na hisia ya deni kwa Wayahudi, kwani walikuwa wamepokea kutoka kwao ujuzi wa Kweli (Warumi 15:27; Yoh. 4:22). Kwa mkusanyiko huo, vikundi vyote viwili vilikuwa vimeunganishwa katika usemi mzuri wa kutegemeana. (Soma pia 2 Wakorintho 8 na 9).
MAENDELEO LICHA YA UPINZANI (Matendo 12).
Kwa hiyo, Barnaba na Sauli walitimiza wajibu wao kisha wakarudi Antiokia pamoja na kijana mmoja, Yohana Marko, akiwafuata. Lakini, wakati huohuo hofu kubwa ilikuwa imeingia katika kanisa la Yerusalemu. Herode Agripa 1 alikuwa amemuua mtume Yakobo, ndugu yake Yohana, na kisha akamfunga Petro gerezani (12:1-4). Kupitia nguvu ya maombi, Petro aliokolewa na malaika wa Bwana na akarudi kwa wanafunzi wasioamini waliokusanyika nyumbani kwa Yohana Marko (12:5, 12, 13, 17). "Mwenye haki huokolewa kutoka kwenye shida" (Mith. 11:8). Muda mfupi baada ya haya, Herode, akiwa amevutiwa sana na maneno ya kukufuru, alipigwa na malaika wa Bwana, naye "aliliwa na wadudu, akakata roho" (12:23). Kwa hiyo, mlaji wa uzima mwenyewe aliliwa, huku Petro akiwa hai na huru akikimbilia mahali pengine kuhubiri Neno la uzima. Tena mateso yalisaidia maendeleo ya Injili: "Neno la Mungu likakua na kuongezeka" (12:24).
FUNZO KWETU:
- Mungu aliandaa vizuri kazi Yake: kila kitu muhimu kilikuwa kinasubiri kazi ya kuhubiri huko Antiokia.
- Ndugu na dada wa imani hupata fursa katikati ya upinzani: kwa kuwa Mungu yuko upande wetu, ni lazima tuwe na matumaini.
- Lazima tujihadhari dhidi ya chuki zinazopofusha ushiriki wetu katika kazi ya Mungu na kutuzuia kutumia uwezo wa ndugu zetu wanaofaa katika mambo mbalimbali.
- Maombi ya bidii ya watu wenye haki yanafaa sana kama ilivyothibitishwa katika kuachiliwa kwa Petro kutoka gerezani.
MAKTABA YA MAREJELEO:
"Paul the Apostle" (W. H. Boulton)—Sura ya 5
"The Letter to the Galatians" (J. Carter)—Kurasa 45-48
"The Story of the Bible" (H. P. Mansfield)—Toleo la 13, Kurasa 90-96.
MASWALI YA AYA:
1. Kuna umuhimu gani unaohusishwa na jina "Mkristo" katika Agano Jipya??
- Andika aya kuhusu tabia ya Barnaba.
- Mchango kwa ajili ya watakatifu masikini huko Yerusalemu ulianzishwa lini na kwa nini Paulo aliunga mkono kwa nguvu zote?
MASWALI YA INSHA:
- Kwa nini Antiokia huko Siria ilikuwa kituo kizuri cha kueneza injili kwa Mataifa?
- Kwa nini Barnaba alichaguliwa kutumwa kutoka Yerusalemu kukagua kazi mpya huko Antiokia?
- Andika insha kuhusu umuhimu wa Antiokia huko Syria kuhusu kuenea kwa injili.
