Somo la 18: Kuongea Mbali
Utangulizi
Spika nzuri za umma ni chache na ni mbali. Uingereza inajivunia wanachama wapatao 18,000; lakini ikiwa ungeuliza ni nani wasemaji wazuri wa umma, basi zaidi ya hao 18,000 wangeorodhesha spika hizo hizo hizo. Hiyo inamaanisha kuwa kila mmoja wa wale wachache ana shughuli nyingi sana.
Katika Tanzania, tuna mwisho uliokithiri wa hii. Ikiwa ungeorodhesha spika nzuri za umma basi tungekuja labda tano hadi kumi kote nchini. Mara kwa mara wengi wao pia wanarekodi ndugu wa Eklesia yao wenyewe na wana jukumu muhimu wakati wa kila mkutano. Matokeo ya hii pamoja na Eklesia ndogo ni kwamba Eklesia italazimika kukaa wiki baada ya wiki kupitia anwani mbaya zaidi za Bibilia na msemaji huyo kila wakati au Eklezia inapaswa kutegemea vifaa vilivyotengenezwa nchini Uingereza.
Ushauri kwa kila siku ya mwaka unaweza kupatikana hapa https://www.christadelphian.or.tz/materials/literature/exhortation - tatizo pekee ni, mawaidha haya yote yameandikwa kwa Kiingereza, na hayawezi kutumika kwa hali ya hewa ya sasa.
Pia kuna mawaidha ambayo husambazwa kupitia jarida la kila mwezi. Wakati kwa Kiswahili inasikitisha, mawaidha ya jarida ni mafupi sana na mara nyingi hurudiwa.
Katika sura hii tunajaribu kuweka suluhisho kwa shida hizi zinazoendelea.
Madarasa ya Uboreshaji wa pamoja
Suluhisho moja nzuri sana kwa shida hii ni kufanya spika nzuri zaidi zipatikane. Na, cha kushangaza, kuzungumza vizuri ni jambo ambalo linaweza kujifunza. Madarasa ya uboreshaji wa pamoja yamekuwa yakiendelea kote ulimwenguni kwa miaka mingi, na hii ni jambo ambalo linaweza kujifunza hata kwa kutengwa. Chapisho "Shule ya Manabii" (ISBN: 978-1-291-53255-5) ni kitabu kimoja ambacho kitaongoza ujifunzaji wowote wa hiari juu ya jinsi ya kuwa mzungumzaji mzuri.
Kufundisha waalimu jinsi ya kuzungumza ni moja ya malengo makuu ya kuboreshana. Inatarajiwa kwamba shule za manabii siku zijazo zitaendeshwa kutoka jengo jipya la jengo huko Mbeya. Wasiliana na Ndugu wa kurekodi huko Mbeya ili kuona ikiwa yoyote ya hizi zinaendeshwa.
Wazo la jumla
Wazo la jumla la hii ni kwamba tunaweza kujenga idadi nzuri ya wasemaji wazuri wa umma. Wasemaji hawa wa umma wanaweza kisha kuzunguka nchi nzima wakiongea katika Eklesia anuwai. Kimsingi wangeweza kutoa hotuba ile ile ya Biblia mara 52, ikiwa wangehudhuria Eklesia 52 tofauti (moja kwa kila juma kwa mwaka). Wakati hii inamaanisha kuwa mtu huyo atalazimika kusafiri sana; pia
1. inachukua shinikizo kubwa kwa Ndugu anayezungumza ambaye anapaswa kuandaa mazungumzo
2. inamaanisha wakati zaidi uliotengwa kuandaa kila hotuba
3. inamaanisha Eklesia hatapata bodi na spika huyo huyo wiki katika wiki nje
4. inahimiza umoja kati ya Eklezia
5. inapunguza hatari ya mawazo mabaya kuingia ndani
6. inawezesha mawasiliano na usafirishaji wa vifurushi
Eklesia yako mwenyewe
Ikiwa utasafiri kwenda Eklesia nyingine kuwahudumia kwa siku moja, basi ni muhimu kutambua kuwa unaacha Eklesia yako peke yako ili kujitunza. Ikiwa wewe ndiye Ndugu pekee wa kutosha kutekeleza majukumu fulani katika mkutano wako mwenyewe basi haupaswi kuwaachia wenyewe isipokuwa unaweza kupata mpango mbadala.
Njia moja dhahiri ya kutatua hii ni mpangilio wa kurudia. Tuseme ukipenda, kwamba spika wa Arusha atazungumza huko Mbeya Jumapili ijayo. Wakati hii inafanyika mkutano wa Arusha hupoteza spika wao na hawana mkutano. Hii haiwezi kufanya. Badala yake wakati spika wa Arusha anaenda Mbeya; basi spika wa Mbeya anaweza kwenda Arusha siku hiyo hiyo. Wote Mbeya na Arusha wanafaidika. Ikiwa unafanya hivi, na nimeona hii; unaweza kufanya zaidi ya kusema tu. Unaweza kujikuta ukibadilisha kabisa majukumu ya ndugu wa kurekodi au kama huyo, katika mkutano ambao unatembelea. Na, kwa nini sivyo. Kukupa umepewa habari zote zinazohitajika, haipaswi kuwa na njia ya kutokubali hii.
Kulipwa
Wengine wamejaribu zaidi ya miaka kufanya kazi kutoka kwa uwezo wao wa kuongea vizuri. Wakati unatoa huduma kwa Eklesia, hatuna malipo kwa huduma. Tunafanya yote kama kutoa shukrani kwa Baba yetu wa Mbinguni kwa zawadi Yake ya bure kwetu. Tumepokea kutoka kwake "vitu vyote", ikiwa hatupaswi kurudisha "vitu vyote". Hatulipwi kwa huduma zetu.
Wakati hii inaeleweka, ni lazima ikubaliwe kuwa nauli za basi na chakula cha kusafiri huwa suala. Hakuna mtu anayeweza kumudu nauli kubwa ya basi kila wiki; na chakula wakati wa kusafiri, na vocha za simu; yote hupata ghali sana. Katika visa kama hivyo ni kawaida kwa mwenyeji Eklesia kutoa zawadi ya hiari ili kufidia matumizi hayo. Lazima isisitizwe kuwa hii sio malipo kwa huduma zinazotolewa. Hii ni zawadi. Ikiwa mwenyeji Eklesia hawezi kumudu kitu kama hicho, basi haipaswi kutarajiwa.
Tunakumbuka jinsi Mtume Paulo alijitahidi kufanya mahema ili aweze kumudu kuhubiri huko Korintho (Matendo 18: 3). Ilibidi hata afanye kazi wakati wa usiku ili kugharamia gharama (2 Thes. 3: 8) ili asiweze "kumshutumu yeyote".
Mtandao
Nauli za basi na kusafiri ni ghali. Eklesia nyingi hazitaweza kumudu zawadi ya nauli ya basi na mara nyingi ni ngumu zaidi kwa mtu kuja na pesa. Mtandao kwa kiasi umetoa njia ambayo shida hii ya kusafiri inaweza kushinda.
Wengi wetu tuna simu ya rununu iliyowezeshwa na mtandao. Hii haikuwa kweli labda tu miaka michache iliyopita; lakini inazidi kuwa kweli leo. Karibu kila mtu wetu atakuwa na aina fulani ya mazungumzo ya mtandao. Baadhi ya vifaa vinavyopatikana sasa vina uwezo wa video. Mfano. Zoom, Skype, Whats-app n.k. Hizi zinatupatia njia ambayo mzungumzaji anayeketi Arusha anaweza kuzungumza katika mkutano wake wakati Eklesia huko Tobora, na Eklezia huko Ivungwe wote wanaweza kumsikiliza akiongea kwenye wakati huo huo na Eklesia yake mwenyewe. Matumizi mazuri ya teknolojia hii mpya.
Wakati mambo yanakwenda mrama
Hii ni ya kupendeza sana, lakini mara kwa mara mambo yanaweza kuharibika.
Kuharibika kwa basi
Suala la kawaida kwa kusafiri hata katika siku hizi za barabara za lami, ni uharibifu wa basi. Nimesafiri sana nchini Tanzania. Jambo moja ambalo tumetegemea ni kwamba wakati fulani wakati wa safari yetu tutakuwa na uharibifu wa basi. Kuruka kutoka gari moja kwenda lingine kila wakati kunamaanisha kulipa nauli tena. Hakuna kila wakati upigaji picha mzuri ambao tunaweza kuruka nyuma ya. Imebidi hata kupata nyumba ya wageni usiku; na katika hali mbaya zaidi, tulilala shimoni usiku kucha.
Kujua kuwa uharibifu wa basi utatokea ni jambo ambalo utahitaji kujiandaa. Simu ya rununu iliyochajiwa vizuri (pamoja na mkopo) imekuwa muhimu kwa safari kama hiyo. Angalau, na hii una uwezo wa kuwajulisha wale wanaokusubiri, ili uweze kuchelewa. Daima anza safari yako mapema, ukitarajia kuwa safari yako itachukua muda mrefu zaidi kuliko makadirio ya wakati ambayo yametangazwa. Ni bora kuwa masaa mengi mapema, kuliko kuchelewa kufika.
Hatari ya usomi
Mtume Paulo alikabiliwa na shida hii huko Korintho. (1 Wakorintho 1:12; 3: 4). Ilifika mahali ambapo wasemaji wazuri wakaabudiwa sanamu na karibu wakajiabudu kwa uwezo wao wenyewe. Hili sio jambo ambalo linapaswa kuhimizwa. Badala yake kabisa.
Uwezekano mwingine ni kwamba mzungumzaji mwenyewe "hujivuna" (1 Wakorintho 4: 18-19; 5: 2; 13: 4; Wakolosai 2:18). Huu ndio wakati mzungumzaji anaanza kujifikiria sana. Wanaanza kuabudu "kazi ya mikono yao wenyewe" (Isaya 2: 8; Yeremia 1:16; 25:14; Matendo 7:41). Hii sio ibada ya sanamu kuliko kuchonga sanamu. Hatupaswi kujivunia kwa ufahamu wetu wa maandiko, kwani kufanya hivyo kunaonyesha kwamba "hatujui maandiko" (Marko 12:24).
Malazi
Kusafiri umbali mrefu itahitaji sisi kutafuta malazi mara moja. Wakati wowote iwezekanavyo hii inapaswa kuwekwa kwa kukaa na Ndugu na Dada katika nyumba zao au ndani ya ukumbi wa Kanisa. Ni bahati mbaya kwamba kumbi nyingi za Kanisa zimejengwa bila vitanda ndani. Hii inaweza kurekebishwa kwa urahisi na kuongeza godoro au mbili kwenye chumba cha nyuma. Usitegemee kulala; Wakristadelfia wanajulikana kwa kuongea sana - mara nyingi hadi usiku.
Mila tofauti
Kila Eklesia ina mazoea tofauti kidogo. Wengine hucheza ngoma huku wakiimba nyimbo zao, wengine wanaweza kuwa na ala ya nyuzi au kibodi ya elektroniki, wengine wataimba bila kuandamana. Kutakuwa na vitu vingi ambavyo vinatofautiana na nyumba yako Ekklesia. Jihadharini usijaribu kulazimisha mila yako ya Kikanisa kwenye Eklesia ambayo unatembelea. Kuna wakati wa ubaguzi kwa hii. Tunaweza kugundua mila inayopinga maandiko. Kwa hali hiyo tunapaswa kuelezea hii kwa utulivu na kwa usawa kwa mmoja wa Ndugu wa hapa (Mathayo 15: 2-3; Marko 7: 5-9, 13; Wagalatia 1:14; Mathayo 18)
Jua mpango wao
Unapotembelea Eklesia nyingine, hakikisha kila wakati unajua ratiba zao. Inawezekana kwamba wanaanza kuvunja mkate kwa masaa mawili mapema kuliko wewe. Haitakuwa jambo zuri kurudi kwenye huduma masaa mawili baadaye kuliko ilivyotarajiwa.
Utaratibu wa huduma utakuwa dhahiri kuwa tofauti na yako. Kuna uwezekano wa kuwa na sababu nzuri ya vitu hivi vyote. Kuna Eklezia huko Mumbles, Uingereza ambao wana mkate na divai yao kabla ya Ushauri. Wanafanya hivyo kwa sababu washiriki wao wengi hufanya kazi kwenye huduma za boti ya kuokoa maisha, na ikiwa wataitwa mbali basi angalau watakuwa wametii amri ya Bwana kwanza. Nilipoenda kwa mkutano wa Mumbles kwa mara ya kwanza nilifikiri hii ilikuwa ya kushangaza sana, kwani tunavunja mkate baada ya kuwa na ushauri. Lakini mara tu nilipogundua asili ya hii, niligundua jinsi agizo hili la huduma lilikuwa la busara kwa Mumbles Ecclesia.
Salamu
Wakati wowote tunaposafiri kwenda kwenye mkutano mwingine, ni muhimu kwamba tusafiri na salamu anuwai za Ndugu na Dada zetu. Washirika wako wa nyumbani wanaweza kukutaka ubebe barua na vifurushi kwenda Eklesia ambayo unatembelea. Hii inajulikana kama "Mzabibu wa Kikristo". Na, inasaidia sana na inatia moyo pia.
Utangulizi
Unapotembelea Eklesia nyingine ni muhimu wakakujua wewe ni nani. Ikiwa ni kesi kwamba hatujulikani katika Eklesia ambayo tunatembelea basi ni kawaida kubeba barua ya pongezi (2 Wakorintho 3: 1) kutoka kwa ndugu wanaopanga nyumba yetu ya Ekklesia kwenda Eklezia ambayo tunatembelea. Barua hii itatutambulisha kwa wale ambao tutakutana nao, na itakubali kwamba sisi ndio tunavyosema kuwa sisi ni.
Wageni wengine watakuwa wamefika umbali mrefu kuungana na Eklezia. Hii ni kweli haswa juu ya kusema Ndugu. Ni mazoea mazuri kuwakaribisha wageni hawa. Hatukaribishi mtu yeyote katika makutaniko yetu. Ikiwa Ndugu anatembelea kutoka mbali ni mazoea mazuri kubadilisha mpango wako uliopangwa wa Kikanisa na kumalika mgeni azungumze badala ya Ndugu aliyepangwa wa hapo, lakini ikiwa tu unajua kuwa mgeni ana uwezo wa kuzungumza vizuri. Hii inapaswa kukubaliwa na Ndugu wa karibu kabla ya kufanya mwaliko na wazee wako, kwani hautaki kumkasirisha Ndugu wa mahali hapo, na unaweza usijue uwezo wa wageni. Ikiwa haujui kama mgeni amebatizwa au la kuuliza kuona barua yake ya mapendekezo kutoka Eklezia yake. Angalia kwamba barua hii ina stempu ya Kikanisa juu yake.
Eklesia wengine watauliza wageni wasimame na waseme kidogo juu yao wakati huu, wengine hawafuati mazoezi haya. Mila za hapa zinatumika hapa, na zinapaswa kuzingatiwa. Msajili kawaida huandika majina ya wageni katika kitabu ikiwa mahakama ya kijeshi.
Ikiwa unajua magonjwa yoyote au habari za asili ya kindugu, basi hii ndio hatua inayofaa kufanya matangazo kama haya. Kukaribishwa kunapaswa kuwa kwa muda mfupi na kwa uhakika.
Mfano: "Leo asubuhi tunamkaribisha Bro X, Sis. Y kutoka Mbeya na kiungo msaidizi Carl Hinton kutoka Uingereza kuungana nasi katika kushiriki mkate kwa wakati uliowekwa. Ndugu yetu Hinton atatuhimiza asubuhi ya leo badala ya Bro. Z. Tunasikitika kuwa dada W hawezi kujiunga nasi asubuhi ya leo kwani mjomba wake amekufa, na amesafiri kwenda Dar-es-salaam kutembelea jamaa. Mawazo yetu na maombi yako pamoja na familia yake kwa wakati huu ”.
Wote ni sawa
Wamishenari wanaotembelea kutoka Magharibi ni wanaume na wanawake tu kama wewe na mimi. Wote ni wanadamu wasio na makosa. Inafurahisha kusikia wanachosema, lakini lazima tuwe kama wale wa Berea - “Hawa walikuwa watu mashuhuri kuliko wale wa Thesalonike, kwa kuwa walilipokea neno kwa utayari wote wa akili, wakayachunguza maandiko kila siku, ikiwa mambo hayo yalikuwa hivyo. ” (Matendo 17: 10-11). Wazungu wanaotembelea huwa wanajaribu kuchukua kila kitu wanapofika; wakati mwingine tutahitaji kuwakumbusha kwamba wao ni wageni tu.
Vivyo hivyo inatumika kwa Ndugu yeyote anayezungumza mahali pa mkutano wetu iwe Mzungu au mtaa. Hakuna asiyekosea. Ikiwa tunataka kuwa katika Ufalme basi sio hao watakaotufikisha huko, hawawezi kutufanyia kazi yote. Hatuwezi "kulishwa kijiko" uzima wa milele. Inabidi sote tufanye kazi sisi wenyewe - "fanyeni wokovu wenu wenyewe kwa hofu na kutetemeka." (Flp. 2:12). Hiyo inamaanisha kujisomea Biblia. Hiyo inamaanisha kushiriki mawazo yetu na Ndugu na Dada zetu ambayo inamaanisha kuzungumza na mtu mwingine juu ya Neno la Mungu. Hiyo inamaanisha kubadilisha njia yetu ya kuishi ili iwe sawa na tabia kama ya Kristo. Tunapaswa kuwa na nyuso nne za makerubi (Ezekieli 1).
Tunapojiunga na ushirika tunazungumza juu ya nini? Tunaonekana kuzungumza juu ya chochote na kila kitu isipokuwa Biblia. Soka, hali ya hewa, trafiki, uvumi wa hivi karibuni… ingekuwa bora zaidi ikiwa baada ya Ndugu kumaliza hotuba yake ya Biblia kwamba tungeendelea kwa kujadili yale ambayo amezungumza juu yake, na kujadili "ikiwa mambo hayo ni kweli". Mikutano yetu sio tu mikusanyiko ya kijamii, inapaswa kuwasaidia wale wanaohudhuria kubadilisha mtindo wao wa maisha ili wapate mitazamo ya kimaadili.
Ukumbi wa Hukumu wa Sulemani
Ukumbi wa Hukumu wa Sulemani ulikuwa mkubwa na mrefu, kuta zake zilifunikwa na mierezi, na kulikuwa na kiti cha enzi kikubwa cha ndovu kilichofunikwa na dhahabu na kuzungukwa na simba. Hapa Sulemani alitoa hukumu zake za kifalme (1 Wafalme 7:11), akifananisha utukufu na hadhi kubwa ya Kristo, ambaye inasemekana kwamba atakuwa na "kiti cha enzi kikubwa cheupe" cha hukumu (Ufunuo 20:11).
Karibu na Jumba la Hukumu na lililounganishwa na "Nyumba ya Msitu wa Lebanoni" kubwa lilikuwa Jumba la nguzo ambapo mahojiano ya biashara au mapokezi ya serikali yalifanyika.
Sifa za Sulemani zilikuwa zimeenea katika milki zote za ulimwengu, na katika eneo la Sheba iliripotiwa kwa Malkia wa Mfalme huyu mwenye busara anayetawala Israeli. Kadiri maelezo zaidi na zaidi ya utukufu wa Ufalme wake yalivyomjia yeye alitamani zaidi kuitembelea ili kujionea mwenyewe Ufalme wa Israeli na kuzungumza na Mfalme Sulemani.
Sheba ni eneo la ardhi upande wa kusini mashariki mwa Penin¬sula ya Arabia, mahali ambapo kulikuwa na manukato. Wanaakiolojia wanatuambia kwamba ulikuwa ufalme tajiri na majengo mengi makubwa na matukufu.
Katika Jumba la Hukumu la Sulemani la nguzo kubwa za mierezi mraba zilisaidia paa la "Nyumba ya Msitu wa Lebanoni" (1 Wafalme 7: 1-5). Juu ya kuta zilizofunikwa kulikuwa na ngao 500 za dhahabu (1 Wafalme 10:16, 17) zilizotumiwa kwa sherehe za sherehe za Mfalme, onyesho ambalo lilimvutia sana Malkia wa Sheba aliyetembelea. Hata vyombo vya kunywa na sahani, zilizoonyeshwa katika nyumba hii nzuri, zilikuwa za dhahabu au "dhahabu safi". Kama fedha, "haikuhesabiwa chochote katika siku za Sulemani" (mstari 21). Utukufu mkubwa zaidi utaonyesha uzuri wa majengo ya kifalme katika miaka ijayo (ona Isaya 60:11, 13, 17).
Malkia wa Sheba aliamua kuuliza maswali mengi magumu ya Sulemani ili kumjaribu na kuona ikiwa yale aliyosikia ni kweli. Kwa mshangao wake aligundua kuwa Sulemani angeweza kujibu maswali yake yote (1 Wafalme 10: 1-3). Sio tu kwamba alizungumza na Sulemani, lakini aliona Hekalu, alitembelea nyumba ya Sulemani, akaona watu waliomtumikia; na pia alibaini serikali yenye hekima ya Sulemani ya Israeli na njia nzuri kila kitu kilifanywa. Yote yale aliyoyaona yalimwacha "anapumua" (v.5). Baada ya haya yote alimwambia Sulemani kwamba alikuwa hajasikia nusu ya utukufu wote wa Ufalme. Aliendelea kusema, "Heri watu wako, heri hawa watumishi wako, wanaosimama mbele yako kila wakati, na wanaosikia hekima yako. Atukuzwe BWANA, Mungu wako, aliyependezwa nawe, kukuweka juu ya kiti cha enzi cha Israeli;
Malkia wa Sheba alimpa Sulemani zawadi nyingi za gharama kubwa za dhahabu, mawe ya thamani na manukato, na akarudi nchini kwake.
Mkubwa kuliko Sulemani. Luka 11:31.
Wakati Yesu alikuwa anazungumza na watu katika siku zake aliwakumbusha jinsi Malkia wa Sheba alikuja kusikia hekima ya Sulemani na kumtukuza Bwana kwa sababu ya kile alichokiona. Vivyo hivyo Yesu, aliye mkuu kuliko Sulemani, amezungumza juu ya hekima ya Mungu, na kutakuwa na watu wa mataifa ambao watamsikia na kumsikiliza. Kama vile Malkia wa Sheba alivyokuja na zawadi kwa Sulemani, ndivyo mataifa yatakavyofanya tena katika siku zijazo, wakati Yesu atakapoanzisha Ufalme mtukufu huko Yerusalemu, na watu wa mataifa watamletea utajiri (kama Zaburi 72:10; Isaya 60 : 9).
Kwa hivyo Sulemani na utawala wake walifananisha (au tupe picha kwa njia ndogo) ya Yesu Kristo na Ufalme Wake. Hii inaonyeshwa kwa kulinganisha ifuatayo:
Enzi ya dhahabu ya historia ya Israeli ilitokana na sehemu ya utayarishaji kamili wa Daudi na haswa baraka za Bwana kwa kukubali ombi la Sulemani la ubinafsi la hekima na ufahamu. Chini ya msimamizi mwenye nguvu lakini mwenye hekima ufalme mpana uliunganishwa. Amani nyumbani na nje ya nchi ilipatikana na watu wenye furaha na salama. Watu wa mataifa mengine walivutiwa na ibada ya Bwana, ambayo yote ni sifa za Ufalme mkubwa zaidi, ambao utaanzishwa na Mwana wa Mungu.
Kwa neema ya Mungu tutaruhusiwa kutembelea wengine kama Malkia wa Sheba alimtembelea Sulemani. Sio kuona nyumba ya watu wakitengeneza, lakini hekalu lililotengenezwa bila mikono (Marko 14:58; Waefeso 2:20; 1 Petro 2: 6; 2 Wakorintho 6:16). Kwa kufanya hivyo, hakika tutaona "mambo ya ajabu" kutoka kwa Neno (Ayubu 5: 9) na kushiriki pamoja katika "mazungumzo mazuri" (Yakobo 3:13; 1 Petro 3:16).
Utukufu huu wa Sulemani ulikuwa wa muda mfupi. Sulemani aliahidiwa baraka za ajabu, lakini ikiwa mfalme na watu wake wataacha amri za Bwana, atawaadhibu vikali. Utajiri wa Sulemani, silaha na wanawake vimesababisha kuporomoka kwake.
Sisi pia tumeahidiwa baraka za Baba ikiwa tutatafuta kwanza Ufalme wa Mungu na haki yake (Mathayo 6: 24-34). Ikiwa tunaepuka kunaswa na wasiwasi wa maisha haya kwa kujitolea kwa Mungu kwa unyenyekevu katika kila hali ya maisha yetu ya kila siku, tunaweza kutazamia kwa matarajio ya furaha kushiriki katika Ufalme mtukufu wa aliye mkuu kuliko Sulemani. Kwa hivyo hebu "tukumbuke sasa Muumba wetu katika siku za ujana wetu" na "kumwogopa Mungu na kushika amri zake" (Mhu. 12: 1, 13).