Wrested Scriptures - Turjumaad Soomaali
IS-KHILAAFYADA IYO KHALADAADKA LA SHEEGO
QODOBBO HORDHAC AH
1. Qaar badan oo ka mid ah waxyaalaha lagu sheego inay Kitaabka iska hor imanayaan dhab ahaan ma buuxiyaan qeexidda is-khilaaf, waayo is-khilaafku wuxuu u baahan yahay in isla hadal la xaqiijiyo isla markaana la diido. Qoraalladii lagu qoray korkii iskutallaabta badanaa waxaa loo soo qaataa tusaale. Marka warbixinnada Injiillada la baaro, waxaa muuqata in qoraa midkoodna aanu diidin waxa qoraa kale xaqiijiyey. Sidaas darteed sheegashada is-khilaafku ma buuxinayso qeexidda is-khilaaf. Haddii, tusaale ahaan, qof laga hadlo qorrax had iyo goor iftiin ah haddana mugdi ah, markaas waxaa jira hadallo is diidan, sababtoo ah wax mar walba iftiin ahi ma noqon karo mugdi. Sidoo kale lama odhan karo "goobo afar gees ah", waayo goobo qeexid ahaan waa wareegsan yahay, ee ma aha afar gees.
2. Qaar badan oo ka mid ah khaladaadka la sheegayo - tusaale ahaan farqiyada u dhexeeya warbixinnada is barbar socda ee
Injiillada - ee loo adeegsado in lagu diido waxyiga eray-erayga ah iyo qalad-la'aanta Qorniinka, waxay muujinayaan in si khaldan loo fahmay dabeecadda waxyiga erayada. Qorayaasha Ilaah waxyooday khasab kuma ahayn inay dhacdo kasta faahfaahinteeda oo dhan qoraan. Tusaale ahaan, Markos ujeeddada Injiilkiisa awgeed wuxuu xusay oo keliya bogsashada hal nin oo indha la' markii Ciise Yerixoo ka baxay
(Markos 10:46-52), halka Matayos uu xusayo laba nin oo indha la' (Matayos 20:29-34). Qoraa kastaa wuxuu xulaa macluumaadka uu qoro. Yooxanaa wuxuu yidhi: "Waxaa jira waxyaalo kale oo badan oo Ciise sameeyey; haddii mid mid loo qori lahaa, waxaan u malaynayaa in dunida lafteedu aanay qaadi karin buugaagta la qori lahaa" (Yooxanaa 21:25). Sidaas oo kale taariikhyahan casri ah oo aan waxyoonayn wuxuu iska dhaafi karaa xog gaar ah oo ku dari karaa xog kale oo ujeeddadiisa khusaysa.
3. Inta badan is-khilaafyada muuqda si fudud ayaa loo xallin karaa iyadoo aayadaha si taxaddar leh loogu akhriyo macnahooda guud, oo si cad loo kala saaro waxa la yidhi iyo waxa aan la odhan. Tusaale ahaan, Xisqiyaah iyo Yoosiyaah labadaba waxaa laga qoray in "isaga dabadiis boqorrada Yahuudah mid la mid ahi aanu jirin, kuwii ka horreeyeyna mid la mid ahi aanu jirin" (2 Boqorradii 18:5; 23:25). Marka kelidood la akhriyo waxay u muuqan karaan is khilaaf, laakiin waa in la fiiriyo dhinaca uu mid kasta ku gaar ahaa. Xisqiyaah waxaa lagu ammaanay kalsoonidiisa, Yoosiyaahna inuu Rabbiga ugu soo noqday qalbigiisa oo dhan. Maadaama labada hadal aanay isku dhinac ka hadlayn, isma diidaan.
4. Xaaladaha qaar dhibaato kasta laguma xallin karo isla markiiba iyadoo keliya macnaha guud si taxaddar leh loo akhriyo ama la caddeeyo waxa warbixintu sheeganayso iyo waxa aanay sheeganayn. Taasi ma aha inay noqoto sabab
1 Is-khilaaf: "Ficilka lagu diidayo runta wax ama lagu sheegayo lidkiisa..." Webster's Illustrated Dictionary (New York: Books, Inc., 1955).
ceeb ama welwel aan loo baahnayn. In xal degdeg ah loo waayo dhibaato ma caddaynayso in xal sax ahi aanu jirin. Waxaa loo baahan yahay is-hoosaysiin si qofku aanu waxyiga Rabbaaniga ah ee Qorniinka ugu xaddidin heerka aqoontiisa gaarka ah.
BAXNIINTII 6:3 - "Waxaan Ibraahim, Isxaaq iyo Yacquub ugu muuqday magaca Ilaaha Qaadirka ah [El Shaddai], laakiin magacayga Yehowah [Yahweh] iyaga sidan looguma aqoon."
DHIBAATADA: Waxaa la sheegay inuu jiro is-khilaaf muuqda oo u dhexeeya waxa Ilaah Muuse halkan ku leeyahay iyo sida Ibraahim magaca Rabbaaniga ah ugu adeegsaday Bilowgii 14:22. Magaca Yahweh 165 jeer ayuu Bilowgii ka muuqdaa.
XALKA:
1. Lama odhanayo Ibraahim, Isxaaq iyo Yacquub ma adeegsan magaca Rabbaaniga ah; waxa la yidhi si buuxda uma ay "aqoon" macnihiisa iyo awooddiisa sida Ilaah isu muujin doono. Fircoon wuxuu yidhi: "Yaa Rabbiga [Yahweh] ah oo aan codkiisa u addeeco oo Israa'iil sii daayo? Rabbiga ma aqaan, Israa'iilna ma sii dayn doono" (Baxniintii 5:2). Fircoon wuxuu awoodda magaca bartay markii Masriyiintu yidhaahdeen: "Aan Israa'iil ka cararno, waayo Rabbigu iyaga ayuu Masriyiinta ula dagaallamayaa" (Baxniintii 14:25). Yahweh hore wuxuu u yidhi: "Masriyiintu waxay ogaan doonaan inaan anigu Rabbiga ahay marka aan gacantayda Masar ku fidiyo..." (Baxniintii 7:5; eeg sidoo kale 8:10,22; 14:18).
2. Is-khilaafka muuqda wuxuu meesha ka baxayaa marka la fahmo in El Shaddai ahaa magaca uu Ilaah ugu gaar ahaan ugu yaqaanay awoowayaashu. Inkasta oo "Yahweh" la adeegsan jiray, macnaha magacaas looma aqoon qaabka uu Ilaah dhowaan ugu muujin lahaa naftiisa reer binu Israa'iil.
BAXNIINTII 33:11 - "Rabbiguna Muuse fool ka fool buu ula hadlay, sida nin saaxiibkiis ula hadlo..."
BAXNIINTII 33:20 - "... Wejigayga ma arki kartid; waayo nin i arka oo noolaadaa ma jiro."
DHIBAATADA: Labadan aayadood waxaa loo soo qaataa is-khilaaf. Mid baa leh Ilaah Muuse fool ka fool buu ula hadlay, sagaal aayadood dabadeedna waxaa la yidhi nin wejiga Ilaah ma arki karo oo noolaan karo.
XALKA:
1. Muuse Yahweh (Rabbiga) si toos ah "fool ka fool" uma arag. Aayadahan Axdiga Cusub ayaa taas muujinaya:
a) "[Ilaah] oo keligiis leh dhimasho-la'aan, degganna iftiin aan la soo dhowaan karin; kaas oo nin aan arag, arki karinna..." (1 Timoteyos 6:16).
b) "Boqorka weligiis ah, aan dhimanayn, aan la arki karin, Ilaaha keliya ee xigmadda leh..."
(1 Timoteyos 1:17; barbar dhig Cibraaniyada 11:27).
c) "Ninna Ilaah weligiis ma arag..." (Yooxanaa 1:18).
2. Sharaxaadda Istefanos ee Falimaha 7 waxay caddeyneysaa in Muuse fool ka fool ula hadlay wakiil Ilaah ansixiyey - malaa'ig - ee aanu si toos ah Ilaah ula hadlin. Eeg aayadahan:
a) aayadda 30 - "malaa'ig baa u muuqatay..."
b) aayadda 35 - "malaa'igtii uga muuqatay geedka dhexdiisa"
c) aayadda 38 - "malaa'igtii kula hadashay Buur Siinay"
d) aayadda 53 - "kuwa sharciga ku helay nidaamka malaa'igaha"
(barbar dhig Galatiya 3:19 - "malaa'igo ayaa lagu amray").
3. Mabda'a "muujinta Ilaah" waxaa lagu arkaa Baxniintii 33, waxaana Istefanos Falimaha 7 ku sii sharxayaa. Marka Ilaah ku shaqeeyo wakiillo la ansixiyey, shaqada Ilaah baa leh inkasta oo farriin-wadayaal la doortay ay fuliyaan. Baxniintii 23:20-21 wuxuu leeyahay: "Bal eeg, malaa'ig baan hortaada u dirayaa inay jidka kugu ilaaliso oo ay ku geyso meeshii aan diyaariyey. Isaga iska jira oo codkiisa addeeca; ha ka xanaajinina, waayo xadgudubyadiinna idiin cafiyi maayo, waayo magacaygu isaga ayuu ku jiraa." Sidaas darteed Muuse "fool ka fool" wuxuu ula hadlay farriin-wade malaa'ig ah, ee ma ahayn Abuuraha aan la arki karin ee ku jira iftiin aan ninka dhimanayaa u soo dhowaan karin.
4. Muujinta Ilaah ee malaa'igta Muuse la hadashay waxaa Falimaha 7 lagu muujiyey isbeddelka hadalka: "malaa'ig" (aay. 30), dabadeed "codka Rabbiga" (aay. 31), iyo "Rabbigu wuxuu ku yidhi" (aay. 33).
1 SAMUU'EEL 15:35 - "Samuu'eelna mar dambe uma tegin inuu Saa'uul arko ilaa maalintii dhimashadiisa..."
1 SAMUU'EEL 19:24 - "[Saa'uul]... wuxuu wax ku sii sheegay Samuu'eel hortiisa..."
DHIBAATADA: Haddii Kitaabku yahay diiwaan Ilaah waxyooday, sidee baa labadan aayadood ee u muuqda inay is khilaafayaan loo sharixi karaa?
XALKA:
1. Is-khilaaf wuxuu u baahan yahay in isla hadal la xaqiijiyo oo la diido. Labadan aayadood isla hadal kama hadlayaan. Mid wuxuu leeyahay
Samuu'eel mar dambe uma tegin inuu Saa'uul arko; taasi la mid ma aha in la yidhaahdo Samuu'eel mar dambe Saa'uul ma arag.
2. Markii Saa'uul Samuu'eel hortiisa wax sii sheegay, qisadu waxay si cad u sheegaysaa Saa'uul inuu tegey Raamaah oo Samuu'eel degganaa (1 Samuu'eel
19:22-23), ee ma aha Samuu'eel inuu u tegey Saa'uul.
1 BOQORRADII 15:14 - "Laakiinse meelihii sarsare lama qaadin..."
2 TAARIIKHDA 14:5 - "[Aasaa] wuxuu magaalooyinkii Yahuudah oo dhan ka qaaday meelihii sarsare iyo sanamyadii..."
DHIBAATADA: Labadan aayadood waxaa loo soo qaataa inay is khilaafayaan. Mid wuxuu leeyahay meelihii sarsare lama qaadin; kan kale wuxuu leeyahay waa la qaaday.
XALKA:
1. 1 Boqorradii 15:14 iyo 2 Taariikhda 15:17 waxay ka hadlayaan ka saarista meelaha sarsare oo dhan. 2 Taariikhda 15:17 wuxuu leeyahay meelihii sarsare lagama qaadin Israa'iil. Taasi waxay tilmaamaysaa in Yahuudah, halkaas oo boqorku awood ku lahaa, laga qaaday, laakiin Israa'iil, oo aanu xukumin, ay ku hadheen.
2. Sidaas darteed Aasaa wuxuu magaalooyinkii Yahuudah ka qaaday meelihii sarsare iyo sanamyadii (2 Taariikhda 14:5), laakiin dib-u-habayntiisa kama dhammaystiri karin Israa'iil; sidaas darteed: "Laakiinse meelihii sarsare lagama qaadin Israa'iil..." (2 Taariikhda 15:17). Waxaa kale oo suurtagal ah in tixraacu kala saaro meelaha miyiga ku yaal iyo kuwa magaalooyinka Yahuudah.
2 BOQORRADII 18:5 - "[Xisqiyaah] wuxuu isku halleeyey Rabbiga Ilaaha Israa'iil; sidaas daraaddeed boqorradii Yahuudah ee ka dambeeyey iyo kuwii ka horreeyey mid la mid ahi ma jirin."
2 BOQORRADII 23:25 - "Isaga [Yoosiyaah] ka hor ma jirin boqor isaga la mid ah oo Rabbiga ugu soo noqday qalbigiisa oo dhan, naftiisa oo dhan iyo xooggiisa oo dhan, sida sharciga Muuse oo dhan; dabadiisna mid la mid ahi ma soo kicin."
DHIBAATADA: Waxaa lagu doodaa in hadalladani midba midka kale meesha ka saarayo, sidaas darteed labaduba run ma noqon karaan. Labada boqor isku dhinac kama wada noqon karaan kuwo aan hore iyo dabadeed mid la mid ahi jirin.
XALKA:
1. Akhris taxaddar leh ayaa ku filan inuu muujiyo inuusan is-khilaaf jirin. Xisqiyaah waxaa lagu ammaanay inuu "isku halleeyey" Rabbiga (2 Boqorradii
18:5). Yoosiyaahna waxaa lagu ammaanay inuu Rabbiga "ugu soo noqday" qalbigiisa oo dhan (2 Boqorradii 23:25). Hadalladu isku dhinac kama hadlayaan.
2. Waxaa kale oo mudan in la xuso in Daa'uud uu yahay halbeegga lagu qiimeeyo boqorrada dambe - tusaale 1 Boqorradii 11:33,38; 14:8. Sidaas darteed Daa'uud laguma darin isbarbardhigga laga sameeyey Yoosiyaah iyo Xisqiyaah ee ah "boqor isaga la mid ah ka hor ma jirin."
1 Xilligaas dagaal ayaa u dhexeeyey Aasaa boqorkii Yahuudah iyo Bacshaa boqorkii Israa'iil (1 Boqorradii 15:32), sida hore dagaal ugu dhex maray Abiyaam boqorkii Yahuudah - aabbihii Aasaa - iyo Yaaraabcaam boqorkii Israa'iil (1 Boqorradii 15:7).
Dhimashadii Yehooyaaqiim2 BOQORRADII 24:6 - "Yehooyaaqiimna wuxuu la seexday awowayaashiis..."
2 TAARIIKHDA 36:6 - "Nebukadnesar boqorkii Baabuloon baa ku soo kacay, silsilado ayuu ku xidhay inuu Baabuloon geeyo."
YEREMYAah 22:18-19 - "Waxaa lagu aasi doonaa aas dameer, waa la jiidi doonaa oo lagu tuuri doonaa dibadda irdaha Yeruusaalem."
YEREMYAah 36:30 - "... Meydkiisana maalintii kulaylka iyo habeenkii dhaxanta ayaa bannaanka loo tuuri doonaa."
YEXESQEEL 19:9 - "Qafis bay ku rideen iyagoo silsilado ku xidhay, waxayna u geeyeen boqorkii Baabuloon; waxay geeyeen meelo adag si codkiisa aan mar dambe looga maqlin buuraha Israa'iil."
DHIBAATADA:
Waxaa lagu doodaa in aayadahani is khilaafayaan, sababtoo ah Yehooyaaqiim waxaa lagu sheegay in Baabuloon loo qaadayo, haddana sidoo kale in maydkiisa dibadda irdaha Yeruusaalem lagu tuurayo.
XALKA:
Aayadahan waa la isu waafajin karaa. Tixgeli qodobadan:
a) Yehooyaaqiim waxaa qabtay Nebukadnesar, waxaana loo qaaday xaruntiisa ku dhow Yeruusaalem - laakiin weli Baabuloon lama geynin.
b) Yehooyaaqiim qafis ayaa la geliyey, silsiladona waa lagu xidhay si Baabuloon loo geeyo. Aayad midna si cad uma odhanayso inuu dhab ahaan Baabuloon gaadhay.
c) Yehooyaaqiim wuxuu dhintay ka hor inta aanu Baabuloon u bixin; sidaas darteed maydkiisa waxaa lagu tuuray dibadda darbiyada Yeruusaalem.
MATAYOS 2:1 - "... Ciise wuxuu ku dhashay Beytlaxamtii Yahuudiya wakhtigii Boqor Herodos..."
LUUKOS 2:4 - "Yuusufna wuxuu Galili, magaalada Naasared, uga baxay Yahuudiya, magaalada Daa'uud ee la yidhaahdo Beytlaxam..."
DHIBAATADA: Waxaa lagu doodaa in Matayos uu muujinayo Maryan iyo Yuusuf inay Beytlaxam degganaayeen, halka Luukos uu leeyahay tirakoob awgiis ayay Beytlaxam ugu noqdeen. Sidaas darteed waxaa la yidhaahdaa farqi baa jira.
1 Qorniinka, "wuxuu la seexday awowayaashiis" macnaheedu waa "wuu dhintay". Eeg tusaale ahaan 2 Boqorradii 13:9,13; 14:16; 15:7,38.
2 Inkasta oo Yehooyaaqiim aan si magac ah loo xusin, qoraagu wuxuu u arkaa inay aad u badan tahay inuu yahay qofka Yexesqeel tixraacayo.
3 Waxaa suuragal ah inuu u dhintay qabow iyo bannaanka isagoo sugaya in Baabuloon loo qaado. Waxaa la soo jeediyey in 2 Taariikhda 36:8 ee A.V. - "falalkii kale ee Yehooyaaqiim, karaahiyadiisii uu sameeyey, iyo wixii isaga laga helay" - si toos ah loo akhriyo "wixii korkiisa laga helay". Qoraagu wuxuu soo jeedinayaa in tani laga yaabo inay tixraacdo calaamado jidhkiisa ku yaal oo sharxi kara sababta qafis loogu gelin lahaa loona qaadi lahaa sidii shay la soo bandhigo.
4 Tani waxay noqon lahayd ceebayn kale oo Yuhuudda ku dhacda.
XALKA:
1. In Ciise Beytlaxam ku dhashay ma caddaynayso in waalidkiisu halkaas degganaayeen, sida hadalka "waxaan ku dhashay badda" aanu u caddaynayn in waalidka qofku markab ku noolaa.
2. Luukos 2:1-7 wuxuu muujinayaa in Ciise dhashay intii Maryan iyo Yuusuf Beytlaxam ugu maqnaayeen tirakoobka. Maryan waxay hore ugu noolayd Naasared ee Galili ka hor safarka Beytlaxam (Luukos 1:26-27).
MATAYOS 17:1 - "Lix maalmood dabadeed Ciise wuxuu watay Butros, Yacquub iyo Yooxanaa walaalkiis, wuxuuna iyaga keligood geeyey buur dheer."
MARKOS 9:2 - Warbixintani waxay la mid tahay Matayos.
LUUKOS 9:28 - "Qiyaastii siddeed maalmood dabadeed hadalladan, wuxuu watay Butros, Yooxanaa iyo Yacquub, buur buuna u baxay inuu tukado."
DHIBAATADA: Haddii Kitaabku yahay muujin Ilaah waxyooday, maxaa tirooyinka maalmuhu ugu kala duwan yihiin Matayos, Markos iyo Luukos?
XALKA:
1. Xusuusnow in Luukos leeyahay "qiyaastii" - taas oo ah tiro aan sax ahayn oo la qiyaasay.
2. Waxaa jira siyaabo dhowr ah oo loo sharxi karo farqiga. Midka ugu macquulsan waa in Luukos isticmaalo habka Yuhuudda ee tirinta, kaas oo qaybta hadhay ee maalintii Ciise hadalka sameeyey (eeg aay. 27) loo tiriyo hal maalin, sidoo kale qaybta hore ee maalintii ay buurta fuuleen. Labadaas maalmood oo lagu daray lixda maalmood ee u dhexeeya ee Matayos iyo Markos waxay noqonayaan siddeed.
MATAYOS 19:16 - "Macallin wanaagsanow, maxaan wanaagsan sameeyaa si aan nolosha weligeed ah u helo?"
MARKOS 10:17 iyo LUUKOS 18:18 - "Macallin wanaagsanow, maxaan sameeyaa si aan nolosha weligeed ah u dhaxlo?"
DHIBAATADA: Waxaa lagu doodaa in Kitaabku aanu eray-eray u waxyoon karin, sababtoo ah qorayaasha Injiilladu isku erayo uma soo xigtaan wada hadalkii Ciise iyo ninka dhallinyarada ah.
XALKA:
1. Waxyiga erayada ahi ma qasbayo qoraa inuu wada hadal dhan qoro haddii aanay taasi muhiim u ahayn ujeeddada qoraalkiisa.
2. Caqiidada Kitaabka ee waxyigu waxay u baahan tahay qorayaasha inay si daacad ah u qoraan macluumaadka ay doorteen, inkasta oo ujeeddada qisada awgeed qayb keliya oo wada hadalka ah la qori karo. Codsiga buuxa ee ninka hodanka ah wuxuu noqon karay: "Macallin wanaagsanow, maxaa wanaagsan oo aan sameeyaa si aan nolosha weligeed ah u dhaxlo?"
MATAYOS 20:29-34 - "Markay Yerixoo ka baxayeen, dad badan baa raacay. Bal eeg, laba nin oo indha la'... baa qayliyey... Ciisena wuu u naxariistay, indhahoodana wuu taabtay; markiiba indhahoodu way arkeen, wayna raaceen."
MARKOS 10:46-52 - "Waxay yimaadeen Yerixoo; markuu Yerixoo ka baxayay... Bartimayos oo indha la'... wuxuu bilaabay inuu qayliyo... Ciisena wuxuu ku yidhi, Jidkaaga tag; rumaysadkaagu wuu ku bogsiiyey."
LUUKOS 18:35-43 - "Markuu Yerixoo ku soo dhowaanayay, nin indha la'... baa qayliyey isagoo leh, Ciise, Wiilka Daa'uudow, ii naxariiso... Ciisena wuxuu ku yidhi, Arag; rumaysadkaaga ayaa ku badbaadiyey."
DHIBAATADA: (a) Matayos wuxuu sheegayaa laba nin oo indha la' oo la bogsiiyey, halka Markos iyo Luukos ay xusaan hal nin. (b) Matayos iyo Markos waxay bogsashada dhigayaan markii Ciise Yerixoo ka baxayay, halka Luukos uu dhigayo markii uu Yerixoo ku soo dhowaanayay.
XALKA:
1. Haddii laba nin oo indha la' la bogsiiyey, markaas hubaal mid baa la bogsiiyey. Qorayaasha Injiilladu ma qorin wax kasta oo Ciise sameeyey oo yidhi (barbar dhig Yooxanaa 21:25).
2. Waxaa si buuxda u suurtagal ah in Ciise bogsiiyey "nin indha la'" markuu Yerixoo ku soo dhowaanayay - sida Luukos sheegay - dabadeedna laba nin oo kale bogsiiyey markuu ka baxayay Yerixoo, midkoodna Bartimayos ahaa sida Markos sheegay.
MATAYOS 27:6-7 - "Wadaaddadii sare waxay qaateen lacagtii qalinka ahayd... way tashadeen, waxayna ku iibsadeen beertii dheryasameeyaha si shisheeyaha loogu aaso."
FALIMAHA 1:18 - "Ninkani [Yuudas] wuxuu beer ku iibsaday abaalgudkii xumaanta..."
DHIBAATADA: Haddii Kitaabku yahay diiwaan Ilaah waxyooday, maxaa Matayos u leeyahay wadaaddadii sare ayaa beerta iibsaday, halka Falimuhu Yuudas ku sheegayo inuu beerta iibsaday?
XALKA: Waxaa jira laba xal oo suurtagal ah:
1. Waxaa laga yaabaa inay ahaayeen laba iibsasho oo kala duwan. Erayga "beer" ee Matayos waa "agros", oo ah erayga caadiga ah ee beer ee Axdiga Cusub. Wadaaddadii sare waxay beertan ku iibsadeen 30-kii lacagood ee qalinka ahaa. Yuudasna wuxuu iibsan karay beer kale - meel yar, Giriigga "chorion". Lacagta iibsashadan khasab ma aha inay ka timid 30-kii lacagood ee qalinka ahaa; waxay ka iman kartay lacag uu Yuudas
1 Robert Young, Analytical Concordance to the Holy Bible (London: Lutterworth Press, 1965).
2 Ibid.
2. ka xaday bacda lacagta (Yooxanaa 12:6). Warbixintu waxay leedahay beerta waxaa lagu iibsaday "abaalgudkii xumaanta" iyada oo aan si cad loo sheegin halka lacagtu ka timid. "Ninkani beer buu iibsaday" waxaa laga yaabaa inuu yahay hadal la soo gaabiyey oo macnihiisu yahay in lacagtii Yuudas ka helay khiyaanadii Sayidka loo adeegsaday iibsashada beerta, inkasta oo iibka laftiisa wadaaddadii sare fuliyeen. Hadalka maalinlaha ah gaabin noocan ah waa la isticmaalaa. Qodobka Falimuhu xoogga saarayo waa in beertii lacagta Yuudas lagu iibsaday ay ahayd mid ka timid abaalgud xumaan.
MATAYOS 27:37 - "Madaxiisa korkiisa waxay saareen dacwaddiisii oo qoran: KANU WAA
CIISA, BOQORKA YUHUUDDA."
MARKOS 15:26 - "Qoraalkii dacwaddiisu wuxuu ahaa:
BOQORKA YUHUUDDA."
LUUKOS 23:38 - "Qoraal baa korkiisa ku qornaa af Giriig, Laatiin iyo Cibraani: KANU WAA BOQORKA
YUHUUDDA."
YOOXANAA 19:19 - "Bilaatosna cinwaan buu qoray oo iskutallaabta saaray; waxaa ku qornaa: CIISA REER NAASARED, BOQORKA
YUHUUDDA."
DHIBAATADA: Waxaa lagu doodaa in Kitaabku aanu eray-eray u waxyoon karin, sababtoo ah qorayaasha Injiilladu isku qoraal ma soo xigtaan kii korka iskutallaabta lagu qoray.
XALKA:
1. Waxyiga erayada ahi ma qasbayo qorayaasha Injiillada inay qoraalka oo dhan diiwaangeliyaan haddii aan dhammaantiisu ujeeddada Injiilkooda muhiim u ahayn.
2. Erayada qoraallada la soo xigtay isma diidaan. Isbarbardhiggu wuxuu muujinayaa sidan: Matayos 27:37 - KANU WAA CIISA
BOQORKA YUHUUDDA; Markos 15:26 - BOQORKA YUHUUDDA; Luukos 23:38 - KANU WAA
BOQORKA YUHUUDDA;
Yooxanaa 19:19 - CIISA REER NAASARED, BOQORKA YUHUUDDA. Qoraalka buuxa wuxuu u badan yahay inuu ahaa: "KANU WAA CIISA REER
NAASARED, BOQORKA YUHUUDDA."
MATAYOS 28:7 - "... Isagu [Masiixu] hortiinna ayuu Galili tegi doonaa; halkaas ayaad ku arki doontaan..."
LUUKOS 24:33 - "Isla saacaddaas bay kaceen oo Yeruusaalem ku noqdeen, waxayna heleen kow iyo tobankii oo isu urursan iyo kuwii la jiray."
DHIBAATADA: Waxaa la yidhaahdaa is-khilaaf ayaa jira, waayo sidee xertu hal mar Galili iyo Yeruusaalem labadaba ugu jiri karaan?
XALKA:
1. Aayadna ma sheegto in xertu Galili iyo
Yeruusaalem isku mar joogeen.
2. Ciise afartan maalmood ayuu dhulka joogay sarakiciddiisa ka dib (Falimaha 1:3).
Maadaama safarka Galili iyo Yeruusaalem u dhexeeya aanu ka badnayn laba ama saddex maalmood, inuu labadaba meel uga soo muuqdo si buuxda ayay suurtagal u tahay.
MARKOS 2:26 - "... [Daa'uud] wuxuu galay guriga Ilaah wakhtigii
Abyataar wadaadka sare, wuxuuna cunay kibistii tusidda oo aan sharcigu u oggolayn inuu cuno..."
1 SAMUU'EEL 21:1-6 - "Daa'uud wuxuu Noob ugu yimid Axiimeleg wadaadka... wadaadkiina wuxuu siiyey kibistii quduuska ahayd..."
DHIBAATADA: Markos wuxuu Ciise ka soo xiganayaa inuu yidhi Abyataar ayaa wadaadka sare ahaa, laakiin qisada Samuu'eel ee laga hadlayo waxay leedahay Axiimeleg ayaa wadaad ahaa. Sidaas darteed waxaa lagu doodaa mid ama labada warbixinba inay khaldan yihiin.
XALKA:
1. Khaladka muuqda wuxuu meesha ka baxayaa marka la ogaado in Abyataar iyo Axiimeleg ay ahaayeen magacyo la xidhiidha aabbaha iyo wiilka. Tani waxaa lagu arki karaa isbarbardhigga aayadahan:
a) 1 Samuu'eel 14:3 - "Axiiyaah [qoraalka geeska: Axiimeleg], ina
Axiituub..."
b) 1 Samuu'eel 22:20 - "Mid ka mid ah wiilashii Axiimeleg ina
Axiituub, oo la odhan jiray Abyataar, baa baxsaday oo Daa'uud raacay."
c) 2 Samuu'eel 8:17 - "Saadooq ina Axiituub iyo Axiimeleg ina Abyataar waxay ahaayeen wadaaddo..."
d) 1 Taariikhda 18:16; 24:6 - sida 2 Samuu'eel 8:17.
2. Jaantuska soo socda ayaa qodobka muujinaya:
Axiituub (1 Samuu'eel 14:3) -> aabbaha Axiimeleg (1 Samuu'eel 14:3; 22:20) -> aabbaha Abyataar (1 Samuu'eel 22:20). Sidoo kale Axiituub (2 Samuu'eel 8:17) -> aabbaha Abyataar (2 Samuu'eel 8:17; 1 Taariikhda 18:16) -> aabbaha Axiimeleg (2 Samuu'eel 8:17; 1 Taariikhda
18:16; 24:6). Ciise iyo warbixinta Samuu'eel waxay tixraacayaan Axiimeleg - ama Abyataar, magac kale oo qoraagu u nisbeeyo - ina Axiituub. Sidaas darteed qoraagu wuxuu ku doodaa inuusan khalad jirin; Ciise hal magac ayuu isticmaalaa, Samuu'eelna kan kale, isla qofka.
MARKOS 16:7-8 - "[Maryan tii Magdala, Maryan hooyadii Yacquub iyo Saloome]... xertiisa iyo Butros u sheega inuu hortiinna Galili tegayo; halkaas ayaad ku arki doontaan, siduu idiinku yidhi. Waxayna
si dhakhso ah uga baxeen xabaasha oo carareen, waayo gariir iyo yaab baa ku dhacay; ninna waxba uma ay sheegin, waayo way baqayeen."
LUUKOS 24:8-9 - "Waxay xusuusteen erayadiisii, xabaashana way ka noqdeen, waxayna waxyaalahan oo dhan u sheegeen kow iyo tobankii iyo kuwii kale oo dhan."
DHIBAATADA: Markos wuxuu leeyahay dumarku "ninna waxba uma ay sheegin", halka Luukos leeyahay "waxyaalahan oo dhan ayay kow iyo tobankii iyo kuwii kale u sheegeen". Sidaas darteed waxaa lagu doodaa in labada warbixin is khilaafayaan.
XALKA: Is-khilaafka muuqda waxaa lagu xallinayaa qodobadan:
1. Muuqashadii ugu horraysay ee Sayidku waxay ahayd hal haweeney oo keliya - Maryan tii Magdala (Yooxanaa 20:13-17; barbar dhig Markos 16:9).
2. Dumarkii kale waxay arkeen xabaashii oo jidhkii ka madhan iyo nin dhallinyaro ah oo ku jira. Intay jidka ugu jireen inay xerta u sheegaan - "cabsi iyo farxad weyn" - Ciise ayaa la kulmay (Matayos 28:9). Ciise qudhiisu ayuu haddana ku dhiirrigeliyey inay warka xerta u sheegaan (Matayos 28:10). Ilaa ay Ciise la kulmeen, "ninna waxba uma ay sheegin, waayo way baqayeen."
NADIIFINTA MACBUDKAYOOXANAA 2:13-16 - "... Waxyaalahan halkan ka qaada; guriga Aabbahay ha ka dhigin guri ganacsi."
MATAYOS 21:12-13 - "... Gurigayga waxaa loogu yeedhi doonaa guri tukasho; idinkuse waxaad ka dhigteen god tuugo."
DHIBAATADA: Yooxanaa wuxuu nadiifinta macbudka dhigaa bilowga adeegga Masiixa, halka Matayos iyo Injiillada kale ay dhigaan dhammaadka adeeggiisa. Sidaas darteed waxaa lagu doodaa in isku-dubaridka Injiilladu aanu Rabbaani noqon karin.
XALKA:
1. Waa run in Yooxanaa nadiifinta macbudka dhigayo bilowga adeegga Masiixa, Injiillada kalena wax yar ka hor iskutallaabta. Sharaxaadda qoraagu bixiyo waa inay jireen laba nadiifin oo macbudka ah, ee aanay ahayn hal dhacdo.
2. Marka macnaha guud ee labada warbixin la barbar dhigo waxaa muuqda dhacdooyin kala duwan oo ka horreeya oo ka dambeeya. Injiilka Yooxanaa, nadiifintu waxay ku dhowdahay bilowga mucjisooyinka Masiixa ee Qaana Galili (Yooxanaa 2:11); Ciise Kafarna'um ayuu ka tegey oo Yeruusaalem yimid, nadiifinta dabadeedna Yuhuuddu calaamad bay weyddiisteen. Injiilka Matayos, Ciise Yeruusaalem wuxuu uga yimid Yahuudiya ka shisheysa Urdun (Matayos 19:1), dameer buuna magaalada ku galay iyadoo dadku ku qaylinayaan "Hoosanna" (Matayos 21:9). Nadiifinta dabadeedna waxaa xigay habaaridda geedka berdaha (Matayos 21:18-19). Sidaas darteed qoraagu wuxuu u arkaa inay ahaayeen laba nadiifin oo kala duwan.
3. Nadiifintii macbudka ee dhammaadka adeegga Masiixa waxaa la socda mamnuucidda in alaab lagu dhex qaado macbudka: "
[Wuxuu] u oggolaan waayey nin inuu weel macbudka dhex maro" (Markos 11:16). Barxadda dibadda ee macbudka waxaa loo yiqiin "Barxadda Quruumaha". Waxay ahayd meel ballaadhan oo furan, waana qaybta keliya ee macbudka ee aan Yuhuudda ahayni geli kareen. Laakiin waxay noqotay jid-gaaban oo ay dadka magaalada qaybteeda waqooyi u socda ama ka imanayey maraan. Mamnuucidda Ciise, sida qoraagu u fasirayo, waxay astaan u ahayd in barxadda dibadduna quduus tahay iyo in qofka aan Yuhuudda ahayn sida Yuhuudiga oo kale Ilaah hortiisa la aqbali karo. Waa inaanay jirin "Yuhuudi iyo Giriig, addoon iyo xor"; dhammaan kuwa la baabtiisay waa inay "mid ku noqdaan Masiix Ciise" (Galatiya 3:28).
YACQUUB 1:13 - "... Ilaah shar laguma jirrabi karo, isaguna ninna ma jirrabo."
BILOWGII 22:1 - "... Ilaah baa Ibraahim imtixaamay..."
DHIBAATADA: Waxaa u muuqda hadallo is khilaafaya, maadaama Yacquub leeyahay Ilaah ninna ma jirrabo, halka Bilowgii lagu sheegay inuu Ibraahim jirrabay.
XALKA:
1. Erayga Giriigga ah "peirazo" iyo dhiggiisa Cibraaniga ah "nasah" waxay yeelan karaan macnaha "imtixaan, tijaabin" iyo sidoo kale "jirrabid". Turjumayaasha R.S.V. waxay kala saaraan "test" iyo "tempt", taas oo jahawareerka meesha ka saarta: "Waxyaalahan dabadeed Ilaah wuxuu imtixaamay Ibraahim..." (Bilowgii 22:1, R.S.V.).
2. R.S.V. sidoo kale Yacquub 1:2-3 wuxuu kala saaraa "tijaabo" iyo "jirrabaad": "Farxad oo dhan u qaata, walaalahayow, markaad la kulantaan tijaabooyin kala duwan [temptations, A.V.], idinkoo og in imtixaanka rumaysadkiinnu adkaysi dhaliyo." Turjumaaddani waxay waafaqsan tahay qodob la mid ah oo Butros sameeyey (barbar dhig 1 Butros 1:6-7).
3. Sidaas oo kale is-khilaaf muuqda ayaa u dhexeeya Yacquub 1:13 iyo
Sabuurradii 78:18,56; 95:9; 106:14, laakiin dhammaan tixraacyadaas Axdiga Hore R.S.V. wuxuu erayga Cibraaniga ah "nasah" u turjumaa "tested" halkii "tempted", halka A.V. uu adeegsado "tempted".
1 Robert Young, Analytical Concordance to the Holy Bible (London: Lutterworth Press, 1965). Sida Young sheegay, "nasah" A.V. gudaheeda 20 jeer waxaa loogu turjumay "prove" iyo 12 jeer "tempt"; "peirazo" 4 jeer "try" iyo 29 jeer "tempt".