Igihe Salomo yahagarara imbere y'igicaniro c'UHORAHO mu gihe co kwegurira Imana urusengero rw'i Yerusalemu, yatuye rimwe mu masengesho akomeye cane yanditswe mu Vyanditswe. Amajambo yiwe yo muri 1 Abami 8 arasubiza amaso ku masezerano y'Imana, akavuga ku bikenewe mu vy'impwemu vya Isirayeli muri ico gihe, kandi akerekeza no ku mugambi munini cane w'Imana.
Urusengero rwari koko hagati y'ugusenga kw'igihugu ca Isirayeli. Ariko Salomo yaratahura ko umugambi w'Imana utigeze ugarukira kuri Isirayeli yonyene. Mw'isengesho ryiwe harimwo n'umunyamahanga - umuntu atari Umwisirayeli - yomvise ivy'izina ry'UHORAHO akaza i Yerusalemu kumurondera.
Iyo ngingo iraboneka mu Vyanditswe vyose gushika aho abavugishwa n'Imana bavuga ivy'igihe kizaza, aho Yerusalemu izoba hagati y'ugusenga kw'abantu bo mu mahanga yose.
Urusengero rero ntirwari rukwiye kuba inyubakwa nziza gusa. Rwari rukwiye kuba inzu y'isengesho ku mahanga yose.
Isengesho Rikomeye rya Salomo
Kwegurira Imana urusengero cari igihe gihambaye cane mu mateka ya Isirayeli.
Dawidi yari yaripfuje kwubaka inzu y'izina ry'UHORAHO, ariko ico gikorwa cari cashinzwe umuhungu wiwe Salomo. Urusengero rumaze kurangira, Salomo yakoranije Isirayeli i Yerusalemu, ahagarara imbere y'igicaniro, aramvura amaboko yiwe aja mw'ijuru maze arasenga.
Isengesho ryiwe ryerekana ko yatahuye cane ubunyantege nke bw'umuntu n'imbabazi z'Imana.
Salomo yari azi ko Isirayeli yokora icaha.
Ntiyasenze nk'aho kuba hari urusengero vyonyene vyokwemereye ko igihugu kizoguma ari intahemuka. Ahubwo yabonye imbere ibihe aho ukutumvira kwa Isirayeli kwotumye urubanza rw'Imana ruza.
Yavuze ivy'ugutsindwa n'abansi, amapfa, inzara, ikiza, kwononekara kw'imyaka, indwara, no hanyuma kujana abantu mu bunyagano.
Ariko incuro nyinshi haraboneka inzira yo kugaruka.
Abantu bategerezwa kumenya icaha cabo, kugaruka ku Mana no gusenga.
“Maze wumve uri mw'ijuru, ubabarire icaha c'abasavyi bawe n'ic'ubwoko bwawe Isirayeli...”
- 1 Abami 8:36
Urukurikirane ruratomoye:
icaha - urubanza - kumenya - kwihana - isengesho - ukubabarirwa - ugusubizwa.
Ivyo vyosubiye kuboneka kenshi mu mateka ya Isirayeli.
Igihe Isirayeli Yatsindwa
Salomo yarasenze ati:
“Abantu bawe Isirayeli nibatsindirwa imbere y'umwansi kubera ko bagucumuyeko, hanyuma bakagaruka kuri wewe, bakatura izina ryawe, bagasenga kandi bakagutakambira muri iyi nzu; maze wumve uri mw'ijuru, ubabarire icaha c'abantu bawe Isirayeli...”
- 1 Abami 8:33-34
Inkomezi za gisirikare za Isirayeli ntizari zigenewe kuba isoko rya nyuma ry'umutekano wayo.
Umutekano wayo wari ushingiye ku migenderanire yayo n'Imana.
Igihe abantu bizigira Imana kandi bakayumvira, yashobora kubakiza abansi babaruta cane inkomezi. Igihe bayivamwo, n'ibihe vyasa n'uko ari vyiza vyashobora kurangira mu gutsindwa.
Akarorero gakomeye kabaye ku ngoma ya Yehoshafati.
Ingabo nyinshi cane zaraje kurwanya Yuda. Ku maso y'abantu, ivyari bibaye vyasa n'ibitagira icizigiro. Yehoshafati yakoranije abantu maze barondera UHORAHO.
Isengesho ryiwe ryibukije neza ingingo zari zijanye na Salomo n'urusengero:
“Igihe ikibi kidushikiye, nk'inkota, urubanza, ikiza canke inzara, tugahagarara imbere y'iyi nzu no imbere yawe... tukagutakambira mu marushwa yacu, uzotwumva kandi uzodufasha.”
- 2 Ngoma 20:9
Yehoshafati yemeye ata guhisha ubunyantege nke bwa Yuda:
“Kuko ata nkomezi dufise zo kurwanya iri sinzi rinini rije kuturwanya; kandi ntituzi ico dukora, ariko amaso yacu ari kuri wewe.”
- 2 Ngoma 20:12
Aya ni amwe mu majambo akomeye y'ukwizera mu Vyanditswe.
Ntibari bafise inkomezi za gisirikare zo gutorera umuti ingorane yabo, ariko bari bazi uwo bakwiye kuraba.
Imana yarakijije Yuda.
Abaririmvyi bagiye imbere y'ingabo bahimbaza UHORAHO, Imana na yo ituma abansi babo basamburana hagati yabo.
Isengesho rya Salomo rero ntiryari amajambo y'umugenzo gusa yavugiwe mu kwugurura inyubakwa. Ingingo zaryo zabaye igice c'imigenderanire nyakuri hagati ya Isirayeli n'Imana.
Igihe Ijuru Ryugara
Salomo yarabonye imbere n'amapfa:
“Ijuru nirizugara ntihagwe imvura kubera ko bagucumuyeko; nibasenga berekeje aha hantu, bakatura izina ryawe, bakava mu caha cabo... maze wumve uri mw'ijuru...”
- 1 Abami 8:35-36
Imvura yari nkenerwa cane kugira abantu babeho muri ico gihugu.
Kuba Isirayeli yari ishingiye ku mvura yo mu bihe vyayo vyibutsa igihugu ubudasiba ko ugusagamba kuva ku Mana.
Iyo ngingo nyene iraboneka hanyuma muri Malaki.
Abantu bari babaye abanyantege nke mu vy'impwemu. Mu bindi, ntibari bagishitsa neza ivyerekeye ikigiracumi n'amashikanwa. Imana yabahamagariye kuyigarukako mu bwizigirwa:
“Muzane ikigiracumi cose mu bubiko... mungerageze muri ivyo, ni ko UHORAHO Nyen'ingabo avuga, ko ntazobugururira amadirisha y'ijuru...”
- Malaki 3:10
Imigisha y'ivy'umubiri ntiyoshobora gusubirira ubwizigirwa bwo mu vy'impwemu. Ahubwo, uburyo Imana yabaha ivyo bakeneye bwari bugenewe kwigisha Isirayeli kuyizigira.
Imvura, umwimbu n'ugusagamba ntivyari ivy'ubutunzi gusa. Vyari bifitaniye isano n'isezerano hagati y'igihugu n'Imana.
Iri cigwa riraba rikomeye cane iyo duhindukiriye abavugishwa n'Imana tukabona ko izo ngingo nyene zizokoreshwa mu mahanga mu Bwami bw'Imana buzaza.
Inzara, Ikiza n'Amarushwa y'Igihugu
Salomo yarabandanije ati:
“Nihaba inzara mu gihugu, nihaba ikiza, kwuma kw'imyaka, urubobi, inzige... umwansi niyabugariza... icago cose, indwara yose izoba ihari...”
- 1 Abami 8:37
Urwo rutonde rurakomeye.
Salomo yaratahura ko ivyago vy'igihugu bishobora kuza mu buryo bwinshi. Ariko ikibazo gikuru cari kimwe: abantu botahura icigwa co mu vy'impwemu maze bakagaruka ku Mana?
Yasenze kugira umuntu niyamenya “icago co mu mutima wiwe” maze akaramvura amaboko yiwe yerekeje ku rusengero, Imana yumve.
Aya majambo aradukura ku vyago vy'igihugu gusa.
Ingorane ikomeye kuruta izindi ntiyari inzara.
Ntiyari ingabo z'umwansi.
Ntiyari mbere n'indwara.
Ingorane ikomeye kuruta izindi yari umutima w'umuntu.
Imanza zo hanze zari zigenewe gukangura abantu ngo babone ingorane ikomeye kuruta - gutandukana n'Imana.
Iyi iracari ingingo ikomeye ya Bibiliya.
Ukwihana nyakuri si ugusaba Imana gusa gukuraho ingaruka zibabaza. Ni ukumenya ikibi kiri muri twebwe no kugaruka kuri Yo.
Isengesho Ryo mu Bunyagano
Isengesho rya Salomo amaherezo rirashika ku cago gikomeye c'igihugu ca Isirayeli: ubunyagano.
Yari azi ko ubugarariji bubandanya bwoshobora gutuma abantu bakurwa mu gihugu cabo:
“Nibagucumurako (kuko ata muntu adacumura), nawe ukabarakarira ukabashira mu maboko y'umwansi...”
- 1 Abami 8:46
Ariko mbere n'ubunyagano ntibwobashize kure y'imbabazi z'Imana.
Nibasubira kwiyumvira inzira zabo, bakihana, bakatura icaha cabo kandi bagasenga berekeje i Yerusalemu, Salomo yasavye Imana kubumva.
Haciye ibinjana, Daniyeli yakoze nyene ivyo.
Daniyeli yaba i Babiloni, kure y'i Yerusalemu. Ariko:
“Yapfukama ku mavi gatatu ku musi, arasenga kandi ashima Imana yiwe...”
- Daniyeli 6:10
Ikintu gihambaye ni uko amadirisha yiwe yari yuguruye yerekeje i Yerusalemu.
Daniyeli yaratahura isengesho rya Salomo.
Hanyuma, muri Daniyeli 9, amaze gutahura mu buvugishwa bwa Yeremiya ko imyaka mirongo indwi y'ugusangangurwa kwa Yerusalemu yari hafi kurangira, Daniyeli yatuye rimwe mu masengesho akomeye cane yo kwatura icaha ari muri Bibiliya.
Ntiyitandukanije n'ubwoko bwiwe ngo avuge gusa amakosa *yabo*.
Yavuze ati:
“Twaracumuye, twakoze ivyaha, twakoze ibibi, kandi twaragararije...”
- Daniyeli 9:5
Daniyeli ntiyishimikije ubutungane bwa Isirayeli, ahubwo yishimikije imbabazi z'Imana.
Imana na yo yarasubije abantu bayo.
Babiloni yaraguye. Kuro w'Ubuperesi yasohoye itegeko ryemerera Abayuda kugaruka, maze Yerusalemu n'urusengero birongera birubakwa.
Na none ingingo zo mw'isengesho rya Salomo zarabonetse mu mateka.
Ariko Salomo Ntiyasengera Isirayeli Yonyene
Biroroshe gusoma 1 Abami 8 nk'isengesho ryerekeye Isirayeli yonyene.
Ariko Salomo aca yagura ico yabona:
“Kandi ku vyerekeye umunyamahanga atari uwo mu bwoko bwawe Isirayeli, ariko aje ava mu gihugu ca kure kubera izina ryawe...”
- 1 Abami 8:41
Ng'uyu umunyamahanga.
Si uwo mu ruvyaro rwa Isirayeli.
Ariko yumvise ivy'Imana ya Isirayeli.
Salomo arabandanya ati:
“Niyaza agasenga yerekeje kuri iyi nzu; wumve uri mw'ijuru, aho uba, kandi ukore uko vyose umunyamahanga azoguhamagara...”
- 1 Abami 8:42-43
Kubera iki?
Salomo atanga impamvu:
“Kugira abantu bose bo kw'isi bamenye izina ryawe, bakwubahe nk'uko ubwoko bwawe Isirayeli buguhesha icubahiro.”
Aya majambo yerekana umugambi w'Imana munini cane.
Isirayeli yari yarahamagariwe umugambi, ariko amaherezo umugambi w'Imana wari uw'isi yose.
Urusengero rw'i Yerusalemu rwerekeza ku gihe kumenya Imana no kuyisenga bizorenga igihugu kimwe.
Inzu y'Isengesho ya Yesaya
Umuvugishwa n'Imana Yesaya arateza imbere iyo ngingo nyene.
Avuga ivy'abanyamahanga bifatanya n'UHORAHO:
“Kandi abana b'abanyamahanga bifatanya n'UHORAHO kugira bamukorere no gukunda izina ry'UHORAHO... abo nzobazana ku musozi wanje mweranda, kandi nzobanezereza mu nzu yanje y'isengesho...”
- Yesaya 56:6-7
Hanyuma haza amajambo azwi cane:
“Kuko inzu yanje izokwitwa inzu y'isengesho ku bantu bose.”
- Yesaya 56:7
Aya si amajambo yo kwemera gusa abanyamahanga.
Arahishura umugambi w'Imana wo gukoraniriza abantu bo mu mahanga mu gusenga.
Imana ya Isirayeli si imana y'umuryango umwe.
Ni Yo Muremyi w'ijuru n'isi, kandi umugambi wayo werekeye abantu bose.
Ihamagarwa rya Isirayeli amaherezo ryari rigenewe kuzana umugisha ku mahanga.
Ivyo bidusubiza kure, ku masezerano Imana yahaye Aburahamu:
“Kandi mu ruvyaro rwawe amahanga yose yo kw'isi azohezagirwa.”
- Itanguriro 22:18
Ugusenga kw'isi yose Yesaya yabonye ni igice c'ugushitswa kw'ayo masezerano.
Amahanga Aja i Yerusalemu
Zakariya aravuga uwo mugambi w'isi yose mu buryo butangaje.
Muri Zakariya 8 dusoma ivy'igihe kizaza aho abantu bazohanahana intege zo kurondera UHORAHO:
“Ababa mu gisagara kimwe bazoja mu kindi, bavuga bati: Nimuze tugende ningoga gusenga imbere y'UHORAHO no kurondera UHORAHO Nyen'ingabo...”
- Zakariya 8:21
Umuvugishwa n'Imana arabandanya ati:
“Ego, abantu benshi n'amahanga akomeye bazoza kurondera UHORAHO Nyen'ingabo i Yerusalemu no gusenga imbere y'UHORAHO.”
- Zakariya 8:22
Ico umuryango w'abantu ugenderako kizoba cahindutse rwose.
Uyu musi amahanga ararwanira ubutaka, ubutunzi, ububasha n'itunga.
Zakariya avuga amahanga arondera ikintu gihambaye kuruta: kumenya Imana.
Abantu bazohimiriza abandi bati:
“Nimuze... turondere UHORAHO.”
Yerusalemu izoba hagati y'ivy'impwemu y'isi yose.
“Tuzojana Namwe”
Zakariya yongerako ishusho idasanzwe:
“Muri iyo misi abantu cumi bo mu ndimi zose z'amahanga... bazovuga bati: Tuzojana namwe, kuko twumvise yuko Imana iri kumwe namwe.”
- Zakariya 8:23
Amateka ya Isirayeli arimwo ibihe birebire vy'imibabaro, ugusanzara n'urwanko rw'amahanga.
Ariko ubuvugishwa burerekana uguhinduka gukomeye.
Amahanga azomenya ko umugambi w'Imana werekeye abantu n'amasezerano ajanye na Isirayeli.
Aho urwanko rwari, hazoba icifuzo co kwiga.
“Tuzojana namwe.”
Kubera iki?
“Kuko twumvise yuko Imana iri kumwe namwe.”
Umwami i Yerusalemu
Zakariya 14 irateza imbere iyo shusho.
Ico gice kivuga ukuntu UHORAHO azinjira mu bintu vy'isi, hanyuma kikavuga kiti:
“Kandi UHORAHO azoba Umwami w'isi yose; kuri uwo musi hazoba UHORAHO umwe, n'izina ryiwe rimwe.”
- Zakariya 14:9
Ubwami bw'Imana buzoba ubwami nyakuri bw'isi yose.
Yesu Kristo azoganza nk'Umwami yashizweho n'Imana.
Amahanga azosigara inyuma y'imanza zijanye n'ugushinga ubwo Bwami azosabwa kuja i Yerusalemu:
“Kandi abazoba basigaye bo mu mahanga yose... bazoduga uko umwaka utashe gusenga Umwami, UHORAHO Nyen'ingabo, no guhimbaza umusi mukuru w'insago.”
- Zakariya 14:16
Aha ingingo yakora mu mateka ya Isirayeli iba iy'isi yose.
Amahanga azokwigishwa kwumvira Imana.
Zakariya yongera kuvuga cane ivy'imvura.
Igihugu nicanka kuja i Yerusalemu:
“Ntikizogwako imvura.”
- Zakariya 14:17
Isano riri hagati y'ivyo n'isengesho rya Salomo riratangaje.
Isirayeli yari yarigishijwe n'amapfa ko umugisha uva ku Mana kandi ko ubugarariji bugira ingaruka.
Mu gihe c'Ubwami, amahanga azokwigishwa icigwa kimwe.
Amahanga Yoja Ku Bushake Bwayo?
Ivyo bituma habaho ikibazo kigoye ariko gihambaye.
Abantu bo muri iki gihe basabwe gusa gusiga ivyo bashira imbere ubu maze bakaja i Yerusalemu gusenga Imana y'ukuri, amahanga yokora ivyo ku bushake bwayo?
Amateka y'abantu ntatanga impamvu nyinshi zo kwiyumvira ko vyoba gutyo.
Abantu n'amahanga kenshi bayoborwa n'itunga, ugutunganirwa, ivyipfuzo vy'igihugu, ububasha bwa politike n'inyungu zabo bwite.
Ivyanditswe ntibivuga ko Ubwami bw'Imana buzoshirwaho kubera ko abantu bazofata buhoro buhoro ingingo yo kuba beza kuruta.
Imana izinjira mu bintu vy'isi.
Ingoma ya Kristo izoshinga ububasha bw'Imana kw'isi.
Zaburi 2 ivuga amahanga arwanya Uwasizwe n'Imana, ariko ukwo kurwanya ntiguhagarika umugambi w'Imana:
“Ariko nashize Umwami wanje kuri Siyoni, umusozi wanje mweranda.”
- Zaburi 2:6
Ingoma ya Kristo izokwigisha amahanga ubutungane.
Yesaya avuga ingaruka:
“Kuko imanza zawe ziri kw'isi, ababa kw'isi bazokwiga ubutungane.”
- Yesaya 26:9
Urubanza rero si yo ntumbero ya nyuma y'Imana.
Intumbero ni ukwiga.
Ni uguhinduka.
Ni isi aho inzira z'Imana zitahurwa kandi zigakurikizwa.
Kuva ku Rubanza Kuja ku Mugisha
Ivyo biradufasha gutahura urukurikirane dusanga mu isengesho rya Salomo.
Urubanza ntirwigera rwerekanwa nk'igihano gusa kubera igihano.
Ugutsindwa kwari kugenewe gutuma Isirayeli igaruka.
Amapfa yari agenewe gutuma Isirayeli igaruka.
Inzara yari igenewe gutuma Isirayeli igaruka.
Ubunyagano bwari bugenewe gutuma Isirayeli igaruka.
Ico Imana yashaka cari ukwihana, ukubabarirwa n'ugusubizwa.
Iyo ngingo nyene iboneka mu buvugishwa bwerekeye kazoza.
Imanza zijanye n'ugushinga Ubwami bw'Imana zifise intumbero: amahanga azoshikanwa ku kwemera ububasha bw'Imana no kwiga inzira zayo.
Yesaya avuga ingaruka nziza:
“Abantu benshi bazoja bavuga bati: Nimuze tuduge ku musozi w'UHORAHO... na we azotwigisha inzira ziwe, natwe tuzogendera mu nzira ziwe...”
- Yesaya 2:3
Amahanga ntazobuzwa gusa gukora ikibi.
Azokwigishwa ubutungane.
Inzu y'Isengesho y'Isi Yose
Salomo yahagaze imbere y'urusengero rwari ruhejeje kwubakwa hafi imyaka ibihumbi bitatu iheze, asengera Isirayeli.
Ariko muri iryo sengesho harimwo ikintu kinini cane.
Yasengeye umunyamahanga.
Yasenze ngo abantu bo mu bihugu vya kure bumve izina rikomeye ry'Imana.
Yasenze ngo Imana ibumve.
Kandi yasiguye impamvu:
“Kugira abantu bose bo kw'isi bamenye izina ryawe.”
Yesaya yabonye inzu y'isengesho ku bantu bose.
Zakariya yabonye amahanga akomeye aza i Yerusalemu gusenga.
Yabonye abantu bo mu ndimi zitandukanye bavuga bati: “Tuzojana namwe.”
Yabonye amahanga yose aduga gusenga Umwami.
Ubu si ubuvugishwa butandukanye butagira ico buhuriyeko.
Ni ibice vy'umugambi umwe w'Imana.
Yerusalemu, kenshi ifatanijwe n'intambara, izoba hagati y'amahoro, inyigisho n'ugusenga.
Amahanga azi bike cane ku Mana y'ukuri muri iki gihe azokwigishwa inzira zayo.
Intwaro y'abantu izosubirirwa n'ingoma y'ubutungane ya Kristo.
Isezerano ryahawe Aburahamu rizoshitswa kw'isi yose.
Kandi ingingo yavuze igihe urusengero rwa Salomo rwegurirwa Imana amaherezo izoboneka mu bwuzure bwayo:
Inzu y'Imana izoba vy'ukuri inzu y'isengesho ku mahanga yose.
Ivyo Bisobanura Iki Kuri Twebwe?
Ubu buvugishwa bwerekeye kazoza, ariko ubutumwa bwabwo ntibwerekeye kazoza gusa.
Isengesho rya Salomo ryama rihamagara abantu kumenya ko bakeneye Imana.
Daniyeli ntiyarindiriye ko ivy'igihugu biba vyiza kugira asenge.
Yehoshafati ntiyigize nk'uwufise inyishu y'ingorane ya Yuda.
Umunyamahanga w'intahemuka ntiyemereye ubwenegihugu bwiwe kumubuza kurondera Imana ya Isirayeli.
Bose bemeye ukuri kumwe gukomeye: inkomezi z'umuntu ntizihagije, ariko Imana yumva abayirondera bivuye ku mutima.
Ni co gituma natwe dukwiye kwibaza ivyo bibazo nyene.
Icizigiro cacu tugishira hehe?
Turamenya “icago co mu mutima wacu”?
Iyo dukoze icaha, turagerageza kwiregura, canke turagaruka ku Mana?
Turipfuza vy'ukuri isi izotwarwa n'ingingo z'Imana aho kuba iz'abantu?
Kandi ubu turiko turitegurira ubwo Bwami bugiye kuza?
Kazoza kavugwa n'abavugishwa n'Imana karatangaje.
Isi ubu yatandukanijwe n'ubwenegihugu, ururimi, politike, itunga n'intambara izoshirwa munsi y'Umwami umwe w'umugororotsi.
Abantu bo mu mahanga menshi bazorondera Imana ya Isirayeli.
Yerusalemu izoba hagati aho inyigisho z'Imana zizosohoka zigakwira kw'isi yose.
Nk'uko Yesaya abivuga:
“Kuko i Siyoni hazova ivyagezwe, kandi ijambo ry'UHORAHO rizova i Yerusalemu.”
- Yesaya 2:3
Isengesho rya Salomo rero rirenga kure cane kwegurira Imana inyubakwa ya kera.
Rirerekana ingingo inyura mu mugambi wose w'Imana: icaha gitegerezwa kumenywa, ukwihana gutegerezwa kuba nyakuri, ukubabarirwa kuva ku Mana, kandi umugambi wayo wa nyuma ni ukwuzuza isi abantu bayizi kandi bayisenga.
Umusi uraje aho ubutumire buzoshika kw'isi yose:
“Nimuze tuduge ku musozi w'UHORAHO.”
Kandi Yerusalemu amaherezo izoshitsa iyerekwa rikomeye ry'ubuvugishwa:
inzu y'isengesho ku mahanga yose.
Bedford Ecclesia