Àwọn Júù Nínú Ìtàn — Apá Kejì

Language Yoruba

Ẹ̀KỌ́ BÍBÉLÌ LẸ́TÀ ÀWỌN CHRISTADELPHIAN

Ẹ̀KỌ́ 14

KÍKA • ÌSÍKÍẸ́LÌ 37

Ìran ìmúpadàbọ̀sípò

Ìsíkíẹ́lì 37 fún wa ní àwòrán gidi ti “gbogbo ilé Ísírẹ́lì”. Wòlíì náà rí egungun gbígbẹ́ gan-an, lẹ́yìn náà ara tún ní àpẹrẹ, nígbẹ̀yìn èémí wọ inú wọn, wọ́n sì wà láàyè. Orí náà fúnra rẹ̀ ṣàlàyé ìhìn àárín: Ísírẹ́lì ti pàdánù ìrètí, ṣùgbọ́n Ọlọ́run ṣèlérí ìmúpadàbọ̀ sí ilẹ̀ àti ìyè tuntun lábẹ́ ọwọ́ Rẹ̀.

Àfonífojì egungun gbígbẹ́

Nínú ìran a mú Ìsíkíẹ́lì lọ sí àfonífojì tí ó kún fún egungun. Wọn kì í ṣe pé wọ́n kú nìkan; wọ́n “gbẹ gan-an”, èyí ń tẹnu mọ́ àìnírètí. Ọlọ́run pàṣẹ fún un láti sọ àsọtẹ́lẹ̀. Egungun kó ara wọn jọ, iṣan àti ẹran farahàn, awọ bo wọn — ṣùgbọ́n kò tíì sí èémí nínú wọn. Ìsíkíẹ́lì sì sọ àsọtẹ́lẹ̀ sí afẹ́fẹ́, èémí wọ inú àwọn ara náà. Wọ́n dúró lórí ẹsẹ̀ wọn gẹ́gẹ́ bí ogun ńlá gidigidi.

“Ọmọ ènìyàn, àwọn egungun wọ̀nyí ni gbogbo ilé Ísírẹ́lì: kíyèsi i, wọ́n wí pé, Egungun wa ti gbẹ, ìrètí wa sì ti sọnù: a ti gé wa kúrò.”

Ìsíkíẹ́lì 37:11 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

ÌPELE	ÀWÒRÁN NÍNÚ ÌRAN	ÌTUMỌ̀ TÍ ORÍ NÁÀ TẸNU MỌ́
1	Egungun gbígbẹ́ gan-an tàn ká nínú àfonífojì	A fi Ísírẹ́lì hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò ní ìrètí, tí a gé kúrò, tí a sì tú ká.
2	Egungun darapọ̀; iṣan, ẹran àti awọ bo wọn	Ìmúpadàbọ̀ àti ìkójọpọ̀: Ọlọ́run ṣèlérí láti mú àwọn ènìyàn Rẹ̀ sínú ilẹ̀ Ísírẹ́lì.
3	Èémí wọ inú ara, wọ́n sì wà láàyè	Ìtúnṣe ẹ̀mí: Ọlọ́run ṣèlérí láti fi Ẹ̀mí Rẹ̀ sínú wọn, kí wọ́n lè mọ pé Òun ni ó sọ, Òun sì ni ó ṣe.

“Kíyèsi i, ẹ̀yin ènìyàn mi, èmi yóò ṣí ibojì yín, èmi yóò sì mú yín jáde kúrò nínú ibojì yín, èmi yóò sì mú yín wá sí ilẹ̀ Ísírẹ́lì.”

Ìsíkíẹ́lì 37:12 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

“Èmi yóò sì fi ẹ̀mí mi sínú yín, ẹ̀yin yóò sì wà láàyè, èmi yóò sì fi yín sí ilẹ̀ yín fúnra yín.”

Ìsíkíẹ́lì 37:14 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Àkótán tó ràn wa lọ́wọ́, kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí a fi nọ́mbà sí: Ìsíkíẹ́lì kò pe àwọn wọ̀nyí ní “Ìpele 1, 2, 3”. Ìpín mẹ́ta jẹ́ ọ̀nà tó wúlò láti tọ ìrìn ìran náà. Ìtumọ̀ mímí dúró nínú ọ̀rọ̀ orí náà fúnra rẹ̀: ìrètí tó sọnù, ìmúpadàbọ̀ sí ilẹ̀, àti ìyè nípasẹ̀ Ẹ̀mí Ọlọ́run.

Títàn ká láàárín àwọn orílẹ̀-èdè

Ẹ̀kọ́ tó ṣáájú tọ ìtàn pípẹ́ ti diaspora àti inúnibíni tí àwọn àwùjọ Júù fara da. Deuteronomi ti kìlọ̀ fún Ísírẹ́lì pé àìṣòtítọ́ sí májẹ̀mú yóò mú ìbẹ̀rù àti àìní ààbò láàárín àwọn orílẹ̀-èdè:

“Láàárín àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí ìwọ kì yóò rí ìsinmi, àtẹ́lẹsẹ̀ rẹ kò sì ní ìsinmi: ṣùgbọ́n OLUWA yóò fún ọ ní ọkàn tí ń wárìrì, ojú tí ń rẹ̀, àti ìbànújẹ ọkàn.”

Deuteronomi 28:65 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Ìpadà sí ilẹ̀ náà nínú ìtàn òde-òní

Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ogún, iye àwọn Júù tó ṣí lọ sí ilẹ̀ tí a sábà ń pè ní Palestine nígbà náà pọ̀ sí i. Ní 1917, Balfour Declaration sọ pé Ìjọba Britain wo dídá ilé orílẹ̀-èdè fún àwọn Júù sílẹ̀ ní Palestine pẹ̀lú ojú rere, nígbà kan náà ó sọ pé a kò gbọdọ̀ ba ẹ̀tọ́ ara-ilu àti ẹ̀sìn àwọn àwùjọ tí kì í ṣe Júù tí ó wà níbẹ̀ jẹ́.

Holocaust ti 1933–1945 jẹ́ inúnibíni àti pípa nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́fà àwọn Júù Europe ní ètò láti ọ̀dọ̀ Nazi Germany àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀. Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì, ìṣíwọlé Júù àti ìjà nípa ọjọ́ iwájú ilẹ̀ náà pọ̀ sí i. Ní May 1948 Orílẹ̀-Èdè Ísírẹ́lì kéde òmìnira.

Ìtàn àti ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀: Balfour Declaration, Holocaust àti dídá Orílẹ̀-Èdè Ísírẹ́lì sílẹ̀ jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn. Àwọn Christadelphian rí bí àwọn Júù ṣe ń yè títí àti ìpadà wọn sí ilẹ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ohun tó ṣe pàtàkì gan-an nígbà tí a ka a pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ bí Ìsíkíẹ́lì 36–37 àti Jeremáyà 30–31. Ìdánimọ̀ yẹn jẹ́ ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀; a gbọ́dọ̀ sọ àwọn òtítọ́ ìtàn ní pípé lọ́tọ̀.

Ọlọ́run ṣèlérí ìpamọ́ àti ìkójọpọ̀

Jeremáyà sọ nípa ìdájọ́ àti nípa bí Ọlọ́run ṣe kọ̀ láti pa Ísírẹ́lì run pátápátá. Ó tún lo àwòrán olùṣọ́-àgùntàn tó ń kó agbo tí a tú ká jọ:

“Nítorí èmi wà pẹ̀lú rẹ, ni OLUWA wí, láti gbà ọ là: bí mo tilẹ̀ pa gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tí mo tú ọ ká sí run pátápátá, síbẹ̀ èmi kì yóò pa ọ run pátápátá.”

Jeremáyà 30:11 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

“Ẹni tí ó tú Ísírẹ́lì ká yóò kó o jọ, yóò sì pa á mọ́ bí olùṣọ́-àgùntàn ṣe ń pa agbo rẹ̀ mọ́.”

Jeremáyà 31:10 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Apá kẹta ti àwòrán náà

Ìran Ìsíkíẹ́lì kò parí pẹ̀lú ara tí ó dúró ní ilẹ̀ náà. Ọlọ́run ṣèlérí Ẹ̀mí Rẹ̀ àti ìbáṣepọ̀ tí a yí padà pẹ̀lú Rẹ̀. Ìsíkíẹ́lì 36 fún wa ní àtẹ̀lé kan náà ní ọ̀rọ̀ mìíràn: ìkójọpọ̀, ìwẹ̀nùmọ́, ọkàn tuntun àti ẹ̀mí tuntun. Nínú òye Christadelphian, ìpadà orílẹ̀-èdè sí ilẹ̀ náà kì í ṣe òpin ìtàn; ìtúnṣe ẹ̀mí ṣì ṣe pàtàkì.

Mímọ Mesaya ní ọjọ́ iwájú

Sekaráyà ṣàpèjúwe ìṣòro ọjọ́ iwájú tí ó dojú kọ Jerusalẹmu, lẹ́yìn náà ìbànújẹ jinlẹ̀ àti yíyípadà ọkàn. Àwọn Christadelphian lóye àwọn àyọkà wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń tọ́ka sí bí ọ̀pọ̀ nínú Ísírẹ́lì yóò ṣe mọ Olúwa Jesu ní ọjọ́ iwájú:

“Wọn yóò wo ẹni tí wọ́n gún, wọ́n yóò sì ṣọ̀fọ̀ fún un bí ẹni ti ń ṣọ̀fọ̀ fún ọmọ kan ṣoṣo.”

Sekaráyà 12:10 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Kò sí ẹ̀bi àpapọ̀: A kò gbọdọ̀ lo àsọtẹ́lẹ̀ yìí láti dá àwọn Júù lápapọ̀ lẹ́bi kíkàn Jesu mọ́gi. Jesu, àwọn aposteli rẹ̀ àti àwọn onígbàgbọ́ àkọ́kọ́ jẹ́ Júù fúnra wọn. Májẹ̀mú Tuntun ṣàkọsílẹ̀ ojúṣe àwọn aṣáájú àti ogunlọ́gọ̀ kan, pẹ̀lú àṣẹ ìkẹyìn gómìnà Romu. Ìhìn Rere ń pe gbogbo ènìyàn — Júù àti Keferi — sí ìrònúpìwàdà àti ìgbàgbọ́.

Ìpadà Jesu àti Jerusalẹmu

Sekaráyà 14 fi àwọn orílẹ̀-èdè hàn tí wọ́n péjọ sí Jerusalẹmu, OLUWA sì dá sí ọ̀ràn. Ẹsẹ̀ 4 sọ nípa ẹsẹ̀ tí yóò dúró lórí Òkè Olifi. Àwọn Christadelphian so àyọkà yìí mọ́ Ìṣe 1, níbi tí Jesu ti gòkè lọ láti Òkè Olifi, àwọn áńgẹ́lì sì ṣèlérí pé ó yóò padà.

“Nígbà náà ni OLUWA yóò jáde, yóò sì bá àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí jà, gẹ́gẹ́ bí ó ti jà ní ọjọ́ ogun.”

Sekaráyà 14:3 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

“Ẹsẹ̀ rẹ yóò sì dúró ní ọjọ́ náà lórí Òkè Olifi, tí ó wà níwájú Jerusalẹmu sí ìlà-oòrùn.”

Sekaráyà 14:4 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Ìjọba tí a dá sílẹ̀ lórí ayé

Ète náà kì í ṣe kí orílẹ̀-èdè kan kan yè. Bíbélì ń wo sí ìṣàkóso Ọlọ́run tí yóò dé gbogbo ènìyàn. Jerusalẹmu di àárín tí ẹ̀kọ́ Ọlọ́run ti ń jáde, àwọn orílẹ̀-èdè sì kọ́ òdodo. Nítorí náà Ìjọba náà dojú kọ àwọn ìlérí Ọlọ́run sí Ísírẹ́lì, síbẹ̀ ìbùkún rẹ̀ ká gbogbo ayé.

“Wọn kì yóò ṣe ipalara tàbí run ní gbogbo òkè mímọ́ mi: nítorí ayé yóò kún fún ìmọ̀ OLUWA, bí omi ṣe bo òkun.”

Aísáyà 11:9 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Àwòrán Aísáyà jẹ́ ti àlàáfíà lábẹ́ ìṣàkóso òdodo. Ẹ̀kọ́ ìpilẹ̀ tún sọ nípa ikookò tí ń gbé pẹ̀lú àgùntàn (Aísáyà 11:6), àwòrán tí ó ṣe kedere ti yíyípadà tí yóò wá pẹ̀lú ìṣàkóso Mesaya.

A nílò ìdáhùn

A kò fúnni ní àsọtẹ́lẹ̀ láti kan tẹ́ ìfẹ́ wa lọ́rùn nípa ọjọ́ iwájú. Ó ń pe wa láti mọ ète Ọlọ́run, gba Ọmọ Rẹ̀, kí a sì gbé báyìí gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí ń pèsè fún Ìjọba Rẹ̀. Ìbéèrè kì í ṣe nìkan, “Kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí Ísírẹ́lì?” ṣùgbọ́n pẹ̀lú, “Báwo ni èmi yóò ṣe dáhùn sí ohun tí Ọlọ́run ti fi hàn?”

Àwọn Júù àti Keferi nínú ète Ọlọ́run

Róòmù 11 lo igi olifi láti ṣàlàyé ìbáṣepọ̀ láàárín Ísírẹ́lì, àìgbàgbọ́ àti àwọn onígbàgbọ́ Keferi. Àwòrán Pọ́ọ̀lù ṣe pàtàkì pàápàá nítorí kò fi àyè sílẹ̀ fún ìgbéraga Keferi tàbí ẹ̀gàn sí àwọn Júù.

ÀWÒRÁN NÍ RÓÒMÙ 11	OHUN TÍ PỌ́Ọ̀LÙ KỌ́
Igi olifi tí a tọ́jú	Ọlọ́run ní ète tó ń tẹ̀síwájú tí ó ní gbòngbò nínú àwọn ìlérí àti ìpè Ísírẹ́lì.
A gé àwọn ẹ̀ka àdánidá kan kúrò	A yọ àwọn kan nínú Ísírẹ́lì kúrò nítorí àìgbàgbọ́; Pọ́ọ̀lù kò sọ pé Ọlọ́run kọ gbogbo Júù tàbí fi àwọn ìlérí Rẹ̀ sílẹ̀.
A tún ẹ̀ka olifi igbó mọ́ ọn	Àwọn onígbàgbọ́ Keferi lè pín nínú ìbùkún nípasẹ̀ ìgbàgbọ́. Èyí kò fún wọn ní ìdí láti ṣogo lórí Ísírẹ́lì.
A tún ẹ̀ka àdánidá mọ́ ọn lẹ́ẹ̀kan síi	Ọlọ́run lè gba àwọn Júù tí wọ́n yí padà kúrò nínú àìgbàgbọ́ tí wọ́n sì gbàgbọ́.

“Má ṣe ṣogo sí àwọn ẹ̀ka. Ṣùgbọ́n bí ìwọ bá ṣogo, ìwọ kì í gbé gbòngbò, gbòngbò ni ń gbé ọ.”

Róòmù 11:18 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

“Má ṣe ní ọkàn gíga, ṣùgbọ́n bẹ̀rù.”

Róòmù 11:20 (apá kan) • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Ẹ̀kọ́ igi olifi: A kò pe àwọn onígbàgbọ́ Keferi láti rọ́pò Ísírẹ́lì kí wọ́n sì fojú kéré àwọn Júù. Pọ́ọ̀lù sọ fún wọn kí wọ́n rẹ̀lẹ̀, kí wọ́n dúpẹ́, kí wọ́n sì bẹ̀rù àìgbàgbọ́ nínú ara wọn. Ọlọ́run kan náà tí ó lè tún ẹ̀ka igbó mọ́ ọn lè tún ẹ̀ka àdánidá mọ́ ọn lẹ́ẹ̀kan síi.

Ìjọba fún gbogbo orílẹ̀-èdè

Ète Ọlọ́run nípasẹ̀ Abrahamu, Ísírẹ́lì àti Olúwa Jesu kọjá ènìyàn kan. Ìṣàkóso Mesaya yóò dé gbogbo ayé:

“Yóò ní àṣẹ láti òkun dé òkun, àti láti odò dé òpin ayé.”

Sáàmù 72:8 • Ìtumọ̀ olóòtítọ́ láti ọ̀rọ̀ KJV

Ìdí nìyẹn tí ìtàn Ísírẹ́lì fi ṣe pàtàkì fún gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì. Ó jẹ́ apá ète ńlá Ọlọ́run: a mú àwọn ìlérí Rẹ̀ ṣẹ nínú Kristi, a sì ń pe àwọn ènìyàn láti gbogbo orílẹ̀-èdè láti di apá ìrètí náà nípasẹ̀ ìgbàgbọ́, ìrìbọmi àti ìgbésí ayé ìgbọràn.

Àwọn ìrìn mẹ́ta papọ̀

ÌRAN	ÌTẸNUMỌ́ ÌTÀN / ÀSỌTẸ́LẸ̀	Ẹ̀KỌ́ Ẹ̀MÍ
Egungun gbígbẹ́	Títàn ká, ìjìyà àti àìnírètí tó dàbí ẹni pé kò sí ojútùú	Ipò ènìyàn kò lè fagilé ète Ọlọ́run.
Ara tí a tún dá	Ìkójọpọ̀ àti ìmúpadàbọ̀ sí ilẹ̀	Ọlọ́run rántí àwọn ìlérí Rẹ̀, Ó sì ń ṣiṣẹ́ nínú ìtàn.
Èémí àti ìyè	Ìtúnṣe nípasẹ̀ Ẹ̀mí Ọlọ́run àti mímọ ìṣàkóso Rẹ̀	Ìmúpadàbọ̀ ti ara nìkan kò tó; Ọlọ́run ń wá ọkàn olóòótọ́.

ÀKÓTÁN

1. Ìsíkíẹ́lì 37 ṣàpèjúwe gbogbo ilé Ísírẹ́lì. Ìran náà ń lọ láti egungun gbígbẹ́ gan-an sí ara tí a tún dá, sí èémí àti ìyè. Ọlọ́run fúnra Rẹ̀ ṣàlàyé egungun náà gẹ́gẹ́ bí Ísírẹ́lì tí kò ní ìrètí.

2. Ọlọ́run ṣèlérí ìmúpadàbọ̀ sí ilẹ̀. Àwọn Christadelphian rí ìpadà ọ̀pọ̀ Júù sí ilẹ̀ náà àti dídá Ísírẹ́lì sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tó ṣe pàtàkì ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí.

3. Ìran náà tún tọ́ka sí ìtúnṣe ẹ̀mí. Ìsíkíẹ́lì 36–37 wo kọjá ìmúpadàbọ̀ ti ara sí ìwẹ̀nùmọ́, ọkàn tuntun, Ẹ̀mí Ọlọ́run àti mímọ ìṣàkóso Rẹ̀.

4. Sekaráyà wo sí Jerusalẹmu àti Mesaya ní ọjọ́ iwájú. Àwọn Christadelphian lóye Sekaráyà 12 àti 14 gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń tọ́ka sí ìrònúpìwàdà ọjọ́ iwájú nínú Ísírẹ́lì àti ìpadà Jesu.

5. Róòmù 11 ń béèrè ìrẹ̀lẹ̀ lọ́wọ́ àwọn onígbàgbọ́ Keferi. Àwòrán igi olifi kò fún antisemitism tàbí ìgbéraga ní ìpìlẹ̀ kankan; Keferi pín nínú ìrètí nípa oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run àti ìgbàgbọ́ nìkan.

6. Ète ìkẹyìn ká gbogbo ayé. Ìjọba Ọlọ́run yóò dé gbogbo orílẹ̀-èdè, Mesaya yóò sì ní àṣẹ dé òpin ayé.

Àwọn orí láti ka: Ìsíkíẹ́lì 36 • Sekaráyà 12 àti 14 • Róòmù 11